اخبار علمی - پژوهشی
جلسات تبادل نظر درباره ی پروژه ی «طراحی برنامه درسی ملی»
 
جلسات تبادل نظر درباره‌ی پروژه ی طراحی برنامه درسی ملی در محل مؤسسه ی برنامه ریزی درسی و نوآوریهای آموزشی و با حضور مهندس علاقه مندان رئیس سازمان چند تن از متخصصان برنامه ریزی درسی مدیران و کارشناسان مؤسسه پژوهشی و دفتر برنامه ریزی و تالیف کتابهای درسی برگزار شد.
این گزارش به شرح خلاصه مذاکرات شرکت کنندگان و نتایج جلسه اختصاص دارد.
 
ابتدا مهندس حج فروش دربارهی هدف از برگزاری این جلسات و نتایج جلسه ی اول توضیحاتی داد. سپس آقای دکتر مهر محمدی به شرح چارچوب کلی مطالعاتی دربارهی طراحی برنامه ی درسی ملی پرداخت. او چارچوب کلی مطالعه» برای طراحی برنامهی ملی را مبتنی بر پنج بررسی اساسی به شرح زیر تبیین کرد.
 
۱- بررسی مجموعه اسناد و مدارک رسمی و قانونی در بردارندهی سیاستها و تجویزهای کلی و سراسری برای برنامه‌های درسی کشور.
۲- تحلیل اسناد و مدارک مربوط به سیاستهای برنامه درسی در کشورهای دیگر.
3- تحلیل و نقد پیشنهادهای صاحب نظران درباره برنامه درسی ملی (سیاستهای حاکم) در نظریه های صاحب نظران از جمله هاچینگ ،آدلر ،هرش پست ،من، گاردنر و دیگران
4- تحلیل دیدگاه‌های موافق و مخالف دربارهی برنامه‌های درسی ملی و مشترک
۵- تدوین سند برنامه درسی ملی
در ادامه آقای دکتر مهر محمدی ۱۷ بند فعالیتهای ذیل این پنج مطالعه را برشمرد.
آن گاه شرکت کنندگان دربارهی پیشنهاد ایشان نظریات خود را بیان کردند که خلاصه ی آنها به شرح زیر است.
آقای دکتر ملکی ضمن تأکید بر این که برای مطالعه باید همهی این موارد را بررسی کرد، معتقد بود که برای تهیه ی برنامه ملی باید مفاهیمی مثل سند ملی، عناصر اصلی برنامه ی درسی نیازهای جامعه مقوله ی یادگیری در دوره‌های مختلف تحصیلی تعریف شوند. از طرفی چون راهنمای برنامه ی درسی ملی، رنگ و بوی فرهنگ، ایدئولوژی و ملاحظات ملی و نظریات سیاست گذاران را مطرح می سازد ویژگی های برنامه درسی ملی را باید تعیین کرد. هم چنین باید تکلیف تعادل بین وحدت دینی و فرهنگی و کثرت فرهنگهای گوناگون در کشور روشن شود. در برنامه درسی ملی لازم است با صراحت و مشمولیت قابل قبول حجت کرد و از دل ،آن راهنمای برنامه‌های درسی را به دست آورد.
نبی اله صادقیان گفت: دکتر مهر محمدی از زاویه ای باز وارد بحث شدند این روش خوبی است. قبلاً ما از یک موضع بسته کار میکردیم و بلافاصله به سراغ تولید سند میرفتیم. البته تاکنون تهیه ی برنامه ی درسی ملی مخالفتی به دنبال نداشته است.
آقای دکتر چوبینه بر این باور بود که در این برنامه تعادل لازم بین بخش تئوریک و عملی رعایت نشده است و باید بین اینها تعادل به وجود آید سند برنامه ملی باید بر مقوله هایی مانند مشروعیت ،برنامه نیازسنجی و مخاطبان آن متمرکز بودن یا غیر متمرکز بودن تأکید کند و به سؤالاتی چون کدام نهادها میتوانند درباره ی این سند ملی اظهار نظر کنند و بین سندهای ملی دوره‌های تحصیلی با این سند ملی کلان چه رابطه ای وجود دارد؟ پاسخ دهد.
خانم عباباف اولین گام را ارائه یک تعریف مورد توافق از نظام فکری برنامه درسی ملی میداند و می گوید: ساختار برنامه باید هم تقویت کننده ی فرهنگ ملی باشد و هم به فرهنگ قومی توجه کند. برنامه ی درسی در سطح ملی متناسب با برنامه ریزی توسعه ی آموزش به خصوص در بودجه و نیروی انسانی باشد و سرانجام برنامه ریزی درسی باید با توجه به ضریب تمرکز انجام پذیرد و به نیازهای استانی و منطقه ای توجه کند.
آقای دکتر خلاقی مراحل و نکاتی را که آقای دکتر مهر محمدی در طرح خود عنوان کرد دارای سیر منطقی و عقلانی توصیف نمود و پیشنهاد کرد که مراحل سوم و چهارم در مرتبه های اول و دوم قرار گیرند.
آقای زرافشان دسته بندی آقای دکتر مهر محمدی را مناسب توصیف نمود و پیشنهاد کرد که اگر چهار قسمت اول با مطالعه تطبیقی و نگاه جهان و آینده نگر پیوند بخورد ما را به سمت روند پنجم هدایت میکند و جمع بندی این پنج قسمت ما را به دیدگاه‌های اصولی رهنمون میشود و بر اساس آن، سند ملی تولید میشود.
آقای دکتر میرزابیگی پیشنهاد کرد که برای بالا بردن جنبه‌های عملی باید راهکارهایی را که کشورهای خارجی برای تبدیل سند ملی خود به عمل به کار گرفته اند مطالعه و بررسی کرد.
آقای مهندس حج فروش ضمن تشکر از آقای دکتر مهر محمدی و شرکت کنندگان در جلسه گفت: اگر بحث های این جلسه را طبقه بندی کنیم، دو دیدگاه ملاحظه میشود؛ یکی نگاه بنیادی به موضوع دارد و پیش فرضی را مطرح نمیکند بلکه در یک سیر مطالعاتی به آن میرسد و نگاه دیگر که فرض و تعریف اولیه ای را برای سند برنامه درسی ملی ارائه میکند.
به نظر من نباید قبل از تحقیق، اجزای برنامه درسی ملی را تعیین کنیم بلکه پس از مطالعه باید به آن برسیم. بسیاری از پیشنهادهایی که دوستان ارائه کردند، ذیل سیر مطالعاتی پنجگانه ی مطرح شده به وسیله آقای دکتر مهر محمدی قابل دسترسی است.
نکته ی مهم این است که گام اول یعنی نیازسنجی را برداریم باید اول نیاز سنجی کنیم و بعد وارد بحث برنامه درسی ملی شویم. هرچند که کار پروژه ی نیازسنجی به زودی آغاز خواهد شد.
ماهیت چهار مرحله ی اول در سیر مطالعاتی پیشنهاد آقای دکتر مهر محمدی طوری است که میتوانند به طور موازی انجام شوند باید گفت اصل موضوع بحث نظرى است. چهار مرحله مقدمات نظری برای مرحله ی پنجم که (طراحی و عملیاتی است) اجتناب ناپذیر است. البته ممکن است مرحله ی پنجم ابعاد گسترده تری داشته باشد که چگونگی پیاده سازی آن بعد از توافق و تأیید مراجع صلاحیت دار (مثل شورای انقلاب فرهنگی) درباره‌ی محصول تحقیق است اما هر یک از چهار مرحله ی اول مطرح شده به وسیله ی آقای دکتر مهر محمدی نقشی از دانش اطلاعاتی را در این کار به عهده گرفته اند؛ مثلاً بند یک راه گشای بسیاری از سیاستها و دیدگاه‌های پایه است. نمونه ی آن قانون اساسی است که یک سند مهم در این پروژه است و تکالیف دقیقی را برای برنامه درسی ملی روشن می سازد. البته آن چه در این مراحل آمده مباحث کلی است که باید در طرح پژوهشی به صورت کامل تر و دقیق تری شرح داده شود.
بنابراین، جای انواع تعریف و مفهوم برنامه درسی ملی، سؤالات تحقیق هدفها، روش تحقیق و سایر عناصر در طرح تفصیلی پروژه است.
 
جمع بندی نهایی و اظهارات آقای مهندس علاقه مندان
در پایان جلسه، آقای مهندس علاقه مندان ضمن مفید و ارزشمند خواندن نظریات مطرح شده، اعلام داشت به یقین این مطالعه جزء مطالعات راهبردی سازمان است.
در حال حاضر ما قدمهایی در تاریکی برمی داریم. امیدوارم این پروژه جزء پروژه هایی باشد که همه برای تحقق آن کمک کنند تا گامهای بعدی در طراحی برنامه‌های درسی با آگاهی و اطمینان بیش تری برداشته شود.
ما در طراحی برنامه درسی ملی به دنبال این نیستیم که فقط به مفهوم برنامه درسی بپردازیم بلکه باید ابهامات برنامه درسی را برطرف و آن را روشن کنیم.
در این پروژه هر گام که برداشته میشود باید مورد توافق قرار گیرد و گام بعدی بر اساس آن ادامه یابد. برای مثال، ابتدا تعریف و مفهوم برنامه درسی ملی پس از بررسی پژوهشگر مورد توافق قرار گیرد و سپس بقیه مراحل پروژه ادامه یابد خطابهای آموزش و پرورش یا حقوقی است یا روانی و فراتر از آن همهی بخشها پیام دارند ،اقتصاد فرهنگ سیاست .......
این نکته هم مهم است که به جای بررسی مشکلات و میزان تحقق برنامه درسی ملی باید ببینیم کشورهای دیگر چگونه به آن دست یافته و چگونه عمل کرده اند.

در بحث ها به نیازسنجی اشاره شد؛ از هم اکنون باید گمانه زد که چه مطالعات دیگری باید انجام شود و اگر انجام شده است اطلاعات جمع آوری گردد و اگر انجام نشده مطالعه شود.
بسیاری از فعالیتهای راهبردی کشور بر کار ما سایه میاندازد؛ برای مثال، خصوصی سازی بر برنامه اثر میگذارد و اگر قرار است خصوصی سازی شود باید به بچه ها کارآفرینی بیاموزیم.
باید ببینیم برنامه توسعه کشورهای دیگر چه سایه ای بر برنامه درسی ملی آنها انداخته است؟
برنامه ی درسی ملی باید راهبردهایی را احصا و چشم اندازها را روشن کند.
نیازسنجی سطح کلان دارد و آن بحثهای راهبردی است.
بین بخش تئوریک و پراتیک باید تعادل مشخص شود.
شکل کلى مطالعه جزء مطالعات راهبردی در حوزه ی برنامه ریزی درسی است و تا زمانی که این مطالعه را نداشته باشیم نمیتوانیم به سمت هدف برویم.
آینده نگری و نگاه جهانی به برنامه درسی باید مورد توجه قرار گیرد. در واقع، سه فعالیت عمده وجود دارد:


تهیه ی پروژه‌های مطالعاتی و تعیین انتظارات،
مدیریت طرح و جریان تصویب پروژه ها چگونه مدیریت کنیم که مطمئن شویم به نتیجه ی مؤثر می رسیم؟
مطالعات جنبی که پروژه را تحت حمایت قرار دهد.