نوآوری‌های آموزشی

نوآوری‌های آموزشی

چالش‌های آموزش عشایری خوزستان: شناسایی، دسته‌بندی و تدوین الگویی برای مدیریت آن‌ها

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
معراج جهانگیری 1
حمید فرهادی راد 2
قدرت الله خلیفه 3
1 دانش‌آموختۀ کارشناسی ارشد رشتۀ مدیریت آموزشی، دانشکدۀ علوم تربیتی و روان‌شناسی، گروه علوم تربیتی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران
2 دانشیار، دانشکدۀ علوم‌تربیتی و روان‌شناسی، گروه علوم‌تربیتی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران.
3 استادیار سابق، گروه علوم تربیتی، دانشکدة علوم تربیتی و روان‌شناسی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران و استادیار، گروه مبانی تعلیم‌وتربیت، دانشکدة علوم تربیتی و روان‌شناسی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران
10.22034/jei.2025.432280.2829
چکیده
آموزش‌وپرورش جامعۀ عشایری، به‌منزلۀ یکی از سه جامعۀ ساکن در کشور، امری ضروری است. آموزش ابتدایی عشایر استان خوزستان به‌منزلۀ یکی از استان‌های محل سکونت عشایر، با چالش‌هایی رو‌به‌روست که باعث ایجاد اختلال در فرایند آموزش می‌شوند. هدف اصلی این پژوهش، شناسایی و دسته‌بندی چالش‌های آموزش ابتدایی عشایر خوزستان و ارائۀ الگویی برای مدیریت آن‌ها بود. این مطالعه یک طرح پژوهش آمیختۀ اکتشافی متوالی است. در بخش کیفی از تحلیل محتوای کیفی و در بخش کمی از روش توصیفی ـ پیمایشی استفاده شده است. برای نمونه‌گیری، نخست جامعۀ پژوهش به دو گروه کادر اداری و اجرایی تقسیم شدند و با شانزده نفر از خبرگان این حوزه، مصاحبه‌های عمیق نیمه‌ساختاریافته انجام شد. از آنجا که روش نمونه‌گیری هدفمند طبقه‌ای بود، شانزده نفر مشارکت‌کننده به‌صورت تناظر یک‌به‌یک، هشت نفر از دستۀ ستادی و هشت نفر از دستۀ اجرایی انتخاب شدند. خروجی مصاحبه‌ها مجموعۀ از مشکلات آموزش عشایری استان خوزستان بود که بر اساس الگوی پید، به سه گروه پازل‌ها، مسائل و آشفتگی‌ها دسته‌بندی شدند. سپس در مرحلۀ کمی، بر اساس یافته‌های بخش کیفی، پرسش‌نامۀ محقق‌ساخته‌ای تدوین شد و در یک پیمایش توصیفی، برای 313 نفر از اعضای نمونه، که به‌صورت تصادفی طبقه‌بندی‌شده انتخاب شده‌ بودند، ارسال شد. داده‌های این بخش برای برازش الگو با استفاده از نسخۀ 3 نرم‌افزار اسمارت پی‌ال‌اس بررسی شد. بر اساس تحلیل‌ها، تعداد 44 چالش شناسایی شده همه در یک سطح نیستند؛ برخی به‌آسانی قابل‌حل بوده و برای حل تعدادی از چالش‌ها نیاز به تصمیم‌گیری‌های سطح بالا و در خارج از نظام آموزشی نیاز است. در نهایت 20 راهکار جهت مدیریت این چالش‌ها شناسایی و تحلیل شد. 
کلیدواژه‌ها
آموزش عشایری
جامعۀ عشایری
پازل
مسئله
پیچیدگی

عنوان مقاله English

Challenges of Nomadic Education in Khuzestān: Identification, Categorization, and Developing a Management model

نویسندگان English

Me'rāj Jahāngiri 1
Hamid Farhādi Rād 2
Ghodratollāh Khalife 3
1 MA Student in Educational Administration, Department of Education, Faculty of Education and Psychology, Shahid Chamrān University of Ahvāz, Ahvāz, Iran
2 (PhD), Associate Professor, Department of Education, Faculty of Education and Psychology, Shahid Chamrān University of Ahvāz, Ahvāz, Iran
3 (PhD), Former Assistant Professor, Department of Educational Sciences, Faculty of Education and Psychology, Shahid Chamrān University of Ahvāz, Ahvāz, Iran; and Assistant Professor, Department of Foundations of Education, Faculty of Education and Psychology, Shirāz University, Shirāz, Iran
چکیده English

Providing education to nomadic communities—as one of the three main population groups in Iran—is a fundamental necessity. Primary school education among nomads in Khuzestān Province, a key region of nomadic settlement, faces several challenges that disrupt the educational process. The main objective of the current research was to identify and categorize the challenges of nomad education in Khuzestān province and proposing a model for managing them. Employing a sequential exploratory mixed-methods design, the qualitative phase utilized directed content analysis, while the quantitative phase applied a descriptive-survey approach. For the qualitative phase, the research population was divided into administrative and executive staff. Semi-structured, in-depth interviews were conducted with 16 experts—8 from each category—who were selected through purposive stratified sampling. The interviews yielded a comprehensive list of educational challenges in Khuzestān's nomadic schools. Using the Pidd model, these challenges were categorized into three types: puzzles, problems, and complexities. In the quantitative phase, a researcher-made questionnaire based on qualitative findings was distributed to 313 stratified randomly selected participants. The collected data were analyzed using SmartPLS version 3 to assess model's fitness. Findings revealed 44 identified challenges, varying in complexity—some easily solvable, while others require high-level decision-making beyond the education system. Ultimately, 20 strategies for managing these challenges were identified and analyzed.

کلیدواژه‌ها English

Nomadic Education
Nomadic Society
Puzzle
Problem
Complexity
آقازاده، احمد. (۱۳۸۷). مسائل آموزش‌وپرورش ایران (چاپ چهارم). انتشارات سمت.
بهاری بابادی، لهراسب. (۱۳۹۶). شناسایی چالش‌های آموزشی کلاس‌های چندپایه عشایری شهرستان لالی در سال تحصیلی ۹۵-۹۶ [پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد، دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی تهران]. ایرانداک.
حیدرزادگان، علیرضا، و صندوقداران، محمدحسین. (۱۳۹۶). فرصت‌های آموزشی دانش‌آموزان عشایر استان سیستان و بلوچستان. فصلنامۀ مطالعات برنامه‌ریزی آموزشی، ۶(۱۱)، ۱۷۵-۱۵۹. https://doi.org/10.22080/eps.2017.1725
دهقانی، سعیده. (۱۳۸۶). بررسی فرصت‌های آموزشی در استان فارس در برنامه‌های دوم و سوم توسعه [پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد، دانشگاه اصفهان]. ایرانداک
رحیمی پردنجانی، یعقوب، شفیعی سروستانی، مریم، جهانی، جعفر، و محمدی، مهدی. (۱۳۹۹). واکاوی شایستگی‌های معلمان عشایر کوچنده: مطالعۀ پدیدارشناسانه. مجلۀ پژوهش در برنامه‌ریزی درسی، ۱۷(۲)، ۶۱-۳۹. https://doi.org/10.30486/jsre.2020.1901137.1655
سازمان امور عشایر ایران. (۱۴۰۲). جمعیت عشایر کوچنده کشور. https://ashayer.ir/
شورای عالی انقلاب فرهنگی. (1390). سند تحول بنیادین آموزش‌و‌پرورش ایران. https://sccr.ir/Files/6609.pdf
شورای عالی آموزش‌وپرورش. (1393). اساس‌نامه مدارس عشایری، نهصدوهشتمین جلسۀ شورای عالی آموزش‌وپرورش. https://www.sce.ir/
صادقی فسایی، سهیلا، و عرفان منش، ایمان. (۱۳۹۸). مبانی روش پژوهش اسنادی در علوم اجتماعی. مجلۀ راهبرد فرهنگ، ۲۹، ۹۱-۶۱.  https://www.jsfc.ir/article_15066.html
ظهرابی، فهیمه. (۱۳۹۵). بررسی برابری فرصت‌های آموزشی در دورۀ دوم متوسطه در بین مناطق آموزشی استان لرستان در سال تحصیلی ۱۳۹۴-۹۵ [پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد، دانشگاه محقق اردبیلی]. ایرانداک
عبدلی، مصطفی. (۱۳۹۴). چالش کوچ عشایر و مدارس عشایری. فصلنامۀ نظریه و عمل در برنامۀ درسی، ۳(۵)، ۲۲-۵. http://dx.doi.org/10.18869/acadpub.cstp.3.5.5
علاقه بند، علی. (۱۳۹۴). جامعه‌شناسی آموزش‌وپرورش. نشر روان.
مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی. (1384). آیین‌نامۀ ساماندهی عشایر، شمارۀ .18688ت‌32467ه. https://rc.majlis.ir/
مؤمنی‌راد، اکبر، علی‌آبادی، خدیجه، فردانش، هاشم، و مزینی، ناصر. (۱۳۹۲). تحلیل کیفی در آیین پژوهش: ماهیت، مراحل و نتایج معتبر. فصلنامۀ علمی پژوهشی اندازه‌گیری تربیتی، ۴(14)، ۲۲۲-۱۸۸. https://jem.atu.ac.ir/article_92.html
میرزایی، خلیل، زارعی، امین، و ورزنده، فرزاد. (1396،‌ 5 دی). عوامل مؤثر بر وندالیسم در مدارس متوسطۀ شهر مریوان ]مقالۀ ارائه‌شده در کنفرانس[. کنگرۀ بین‌المللی علوم اسلامی، علوم انسانی، تهران، ایران. https://www.sid.ir/paper/896721/fa
هواسی‌زاد، مریم. (۱۳۹۷). فرهنگ آموزش در عشایر کوچ رو: تجارب زیستۀ معلمان عشایری از تدریس و دلالت‌های آن برای طراحی برنامۀ درس [پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد، دانشگاه علامه طباطبایی تهران]. ایرانداک.
Aliyu, M. A. (2019). Performing curriculum for nomadic teacher education in Nigeria. Journal of Education and Leadership Development, 11 (1), 27-41. https://www.cenresinjournals.com/wp-content/uploads/2020/01/PAGE-27-40-1239.pdf
Ayiro, L. P., & Sang, J. K. (2016). Provision of Education to the 'Hard to Reach' Amidst Discontinuity in Nomadic Communities in Kenya. FIRE: Forum for International Research in Education, 3(3), 32-45. http://dx.doi.org/10.18275/fire201603031070
Creswell, J. W., & Plano Clark, V. L. (2011). Designing and conducting mixed methods research (2nd ed.). Sage.
Ezeomah, C. (2002). Distance education for nomads: Reading on distance education for the pastoral nomads of Nigeria. Ahmadu Bello University (ABU) Press Limited.
Farhadi Rad, H., Parsa, A., & Rajabi, E. (2020). Employability of Iranian engineering graduates: Influential factors, consequences, and strategies. Journal of Teaching and Learning for Graduate Employability, 11(1), 110-130. https://doi.org/10.21153/jtlge2020vol11no1art935
Kakonge, E. (2006). Incorporating nomadic education delivery within education sector plans in Kenya. In forum on flexible education, reaching nomadic populations in Africa (pp. 65-67). Commonwealth of Learning and Commonwealth Secretariat. https://oasis.col.org/server/api/core/bitstreams/698b22c6-fbc4-4761-a393-545347c122cd/content
Maxwell, J. A. (2012). Qualitative Research Design: An Interactive Approach (3 ed.). Sage Publications, Inc.
Patton, M. Q. (2014). Qualitative research & evaluation methods (4th ed.). Sage.
Pidd, M. (2009). Tools for thinking: modelling in management science (3rd ed). WLY.
Tekle, T., Njihia, M., Ogeta, N., & Habtu, M. (2015). Contribution of complementary elementary education towards the transition of nomadic pupils from non-formal to middle school education in Habero Sub-Zone, Eritrea. Journal of Education and Practice, 6(24), 71-79. https://www.iiste.org/Journals/index.php/JEP/article/view/25354

  • تاریخ دریافت 04 دی 1402
  • تاریخ بازنگری 21 اردیبهشت 1403
  • تاریخ پذیرش 30 فروردین 1404