بررسی روند تحولات جو مدارس ابتدایی بر اساس یافته‌های مطالعات تیمز و پرلز از سال 2006 تا 2019

حسنی, محمد; کبیری, مسعود

doi:10.22034/jei.2025.468543.2995

بررسی روند تحولات جو مدارس ابتدایی بر اساس یافته‌های مطالعات تیمز و پرلز از سال 2006 تا 2019

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

محمد حسنی ¹

مسعود کبیری ²

¹ دانشیار، گروه پژوهشکدهٔ برنامه‌ریزی درسی، پژوهشگاه مطالعات آموزش‌وپرورش

² دانشیار، مرکز ملی مطالعات تیمز و پرلز، پژوهشگاه مطالعات آموزش وپرورش

10.22034/jei.2025.468543.2995

چکیده

هدف این پژوهش، شناسایی روند تحولات جو مدارس ابتدایی ایران بر اساس یافته‌های مطالعات تیمز و پرلز است. بدین ‌منظور، پژوهشگران از داده‌های مطالعات تیمز و پرلز در سال‌های 2006، 2007، 2011، 2015، 2016 و 2019 استفاده کردند. ابتدا داده‌ها در قالب پنج مؤلفه در زمینهٔ جو مدرسه طبقه‌بندی شدند: قانونمندی، ایمنی، حمایت، مراقبت و مشارکت. سپس با استفاده از روش مقیاس‌سازی راش، متغیرها دوباره برآورد شدند. یافته‌ها نشان می‌دهد که روند تغییرات مؤلفه‌های قانونمندی و ایمنی در مدارس ابتدایی کاهشی بوده، ولی روند مؤلفه‌های مشارکت و حمایت افزایشی و مؤلفۀ مراقبت ثابت بوده است. بر این ‌اساس، انجام مداخلات مؤثر به‌منظور بهبود جو مدرسه در مؤلفه‌های ایمنی و قانونمندی، به‌ویژه در نظام تربیت مدرسه‌ای، ضروری است.

کلیدواژه‌ها

جو مدرسه

دورهٔ ابتدایی

مطالعات تیمز و پرلز

عنوان مقاله English

Investigating Trends in Primary School Climate Based on Findings from the TIMSS and PIRLS Studies (2006–2019)

نویسندگان English

mohammad hassani ¹

masuod kabiri ²

¹ Associate Professor, Research Institute for Education (RIE), Iran,

² Associate Professor, National Center for TIMSS and PIRLS Studies, Research Institute for Education (RIE), Iran

چکیده English

The purpose of this study was to identify trends in changes in the climate of Iranian primary schools based on findings from the TIMSS and PIRLS studies. To this end, data from the TIMSS and PIRLS cycles conducted in 2006, 2007, 2011, 2015, 2016, and 2019 were analyzed. Initially, the data were categorized into five core components of school climate: rule orientation, safety, support, care, and participation. The variables were then re-estimated using the Rasch scaling method. The findings indicate a declining trend in the components of rule orientation and safety in primary schools, whereas the components of participation and support exhibited an upward trend. The care component remained relatively stable over time. Based on these results, the implementation of targeted and effective interventions to enhance school climate—particularly with regard to safety and rule orientation—is essential, especially within the school-based education and training system.

کلیدواژه‌ها English

School Climate

Primary School Education

TIMSS

PIRLS

آزادی‌ده‌بیدی، فاطمه، و فولادچنگ، محبوبه. (1398). مدل علّی درگیری تحصیلی: نقش حمایت تحصیلی و خودتنظیمی تحصیلی. آموزش و ارزشیابی (علوم تربیتی)، 47، 159-183. https://journals.iau.ir/article_670901.html

ازرگان، زهرا، و غلامعلی لواسانی، مسعود. (1382). خشونت بدنی در مدرسه و راهکارهایی برای پیشگیری و کاهش آن. نوآوری‌های آموزشی، 4(2)، 13-30. https://noavaryedu.oerp.ir/article_78737.html

بلوچ، سلیم، حسنی، محمد، و مهاجران، بهناز. (1402). طراحی الگوی پاسخ‌گویی اجتماعی مدارس ابتدایی ایران: مطالعه‌ای داده‌بنیاد. نوآوری‌های آموزشی، 22(1)، 55-82. https://doi.org/10.22034/jei.2023.305204.2106

راد، فیروز، و رستمی، نیر. (1395). پیوند اجتماعی و گرایش به رفتارهای نابهنجار دانش‌آموزان. فصلنامهٔ علوم اجتماعی، 74، 175-211. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.17351162.1395.23.74.6.6

رئیسی‌سرتشنیزی، عباس. (1395). بررسی رابطهٔ احساس امنیت و کیفیت زندگی در مدرسه. مجلهٔ دانش انتظامی چهارمحال و بختیاری، 4(13)، 23-40. https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1784393/

شامخی، نجمه، کوروش‌نیا، مریم، برزگر، مجید، و سهرابی، نادره. (1401). بررسی نقش واسطه‌گری تاب‌آوری تحصیلی بین رابطهٔ حمایت تحصیلی با بهزیستی تحصیلی. علوم پزشکی رازی (مجلۀ دانشگاه علوم پزشکی ایران)، 29(10)، 347-356. http://rjms.iums.ac.ir/article-1-7956-fa.html

صادق‌زاده، علیرضا، حسنی، محمد، کشاورز، سوسن، و احمدی، آمنه. (1390). مبانی نظری تحول بنیادین در نظام تربیت رسمی و عمومی جمهوری اسلامی ایران. شورای عالی آموزش‌وپرورش.

فیروزجاییان، علی‌اصغر، و هاشمی، سیدضیا. (1395). قانون‌گریزی به‌مثابهٔ آنومی اجتماعی. مطالعات امنیت اجتماعی، 7(47)، 81-106. http://sss.jrl.police.ir/article_12003.html

قدسی، علی‌محمد، بلالی، اسماعیل، و لطیفی‌پاک، ندا. (1396). بررسی تأثیر عوامل اجتماعی مؤثر بر میزان مشارکت اولیا در امور مدارس در همدان. توسعهٔ اجتماعی، 12(1)، 81-106. https://doi.org/10.22055/qjsd.2017.13049

کریمی، فاطمه. (1390). بررسی انواع خشونت کلامی و عوامل پدیدآورندهٔ آن از نظر دانش‌آموزان و معلمان. پژوهش‌نامهٔ حقوق کیفری، 2(2)، 85-102. https://jol.guilan.ac.ir/article_603_4.html

کلانتری، صمد، ربانی، رسول، و صداقت، کامران. (1384). ارتباط فقر با قانون‌گریزی و شکل‌گیری آسیب اجتماعی. رفاه اجتماعی، 18، 65-90. https://refahj.uswr.ac.ir/browse.php?a_id=1932&sid=1&slc_lang=fa

کیامنش، علیرضا، اقدسی، سمانه، و مهدوی‌هزاوه، منصوره. (1393). مقایسه و روند جوّ مدرسه در مدارس ابتدایی ایران و کشورهای منطقه (داده‌های تیمز 2003 و 2007 در پایهٔ چهارم). مجلهٔ علوم تربیتی، 21(1)، 51-72. https://education.scu.ac.ir/article_12181.html

گوهری، زهره، جمشیدی، لاله، و امین‌بیدختی، علی‌اکبر. (1394). شناسایی موانع مشارکت والدین در امور مدارس مقطع ابتدایی شهر سمنان. مطالعات برنامه‌ریزی آموزشی، 7(4)، 134-162. https://eps.journals.umz.ac.ir/article_1202.html

غلامعلی‌لواسانی، مسعود، و کرمی، مرضیه. (1387). فراوانی و علل رفتارهای خشونت‌آمیز در مدارس دورهٔ راهنمایی لرستان: از دیدگاه معلمان، معاونان و دانش‌آموزان. روان‌شناسی و علوم تربیتی، 38(2)، 77-100. https://sid.ir/paper/55717/fa

میرزایی، خلیل، زارعی، امین، و ورزنده، فرزاد. (1396). عوامل مؤثر بر وندالیسم در مدارس متوسطۀ شهر مریوان [مقالهٔ ارائه‌شده در کنفرانس]. دومین کنگرۀ بین‌المللی علوم اسلامی، علوم انسانی. تهران، ایران. https://sid.ir/paper/896721/fa

نبوی، سیدعبدالحسین، ملتفت، حسین، و براتیان، علی‌رحیم. (1390). بررسی عوامل مؤثر در بروز رفتارهای وندالیستی در میان دانش‌آموزان مقطع متوسطهٔ شهرستان ایذه. جامعه‌شناسی کاربردی، 22(3)، 83-100. https://jas.ui.ac.ir/article_18235.html

نبوی، سیدعبدالحسین، سالمیان، سهام، و حبیبیان، بهار. (1391). عوامل مؤثر بر رفتار وندالیستی در میان دانش‌آموزان مقطع متوسطهٔ شهرستان اهواز (مطالعهٔ موردی، منطقهٔ کوت‌عبدالله). فصلنامهٔ مطالعات توسعهٔ اجتماعی- فرهنگی، 1(3)، 98-134. http://journals.sabz.ac.ir/scds/article-1-38-fa.html

Bergmark, U. (2009). Building an ethical learning community in schools [Doctoral dissertation, Luleå University of Technology, Department of Education]. DiVa portal. http://www.diva-portal.org/smash/record.jsf?pid=diva2:989909

Berkowitz, R., Iachini, A., Moore, H., Capp, G., Astor, R., Pitner, R., & Benbenishty, R. (2017, February 27). School climate. In Oxford Research Encyclopedia of Education. https://doi.org/10.1093/acrefore/9780190264093.013.89

Cohen, J., McCabe, E. M., Michelli, N. M., & Pickeral, T. (2009). School climate: Research, policy, practice, and teacher education. Teachers College Record, 111(1), 180–213. https://doi.org/10.1177/016146810911100108

Cohen, S. A., & Flores, A. M. (2018). Trend studies: An approach for analyzing and managing culture. Estudos de Tendências e Branding de Moda, 22, 82–112. https://www.redalyc.org/journal/5140/514056552016/html/

Lukas, A. (2007). What is school climate? Leadership Compass, 5(1). https://www.researchgate.net/publication/265306026_What_Is_School_Climate

Mullis, I. V. S., & Martin, M. O. (2017). TIMSS 2019 assessment frameworks. Boston College, TIMSS & PIRLS International Study Center. https://timssandpirls.bc.edu/timss2019/frameworks/download-center/T19-Assessment-Frameworks.pdf

Narvaez, D. (2010). Building a sustaining classroom climate for purposeful ethical citizenship. In T. Lovat, R. Toomey, & N. Clement (Eds.), International research handbook on values education and student wellbeing (pp. 659–673). Springer Science. https://doi.org/10.1007/978-90-481-8675-4_38

National School Climate Center. (2012). The school climate improvement process: Essential elements. https://files.eric.ed.gov/fulltext/ED573705.pdf

Power, F. C., & Higgins, A. (2008). The just community approach to moral education and the moral atmosphere of the school. In L. Nucci & T. Krettenauer (Eds.), Handbook of moral and character education (pp. 1–18). Routledge. https://doi.org/10.4324/9780203931431

Tableman, B., & Herron, A. (2004). School culture and school climate (Best Practice Briefs, No. 31). Michigan State University. https://www.academia.edu/6302899/SCHOOL_CULTURE_AND_SCHOOL_CLIMATE

Thapa, A., Cohen, J., Guffey, S., & Higgins-D’Alessandro, A. (2013). A review of school climate research. Review of Educational Research, 83, 357-385. https://doi.org/10.3102/0034654313483907