اثر‌بخشی بستة آموزشی خود‌تنظیمی فراشناختی بر مؤلفه‌های اهمالکاری تحصیلی (با نقش تعدیلی خودپنداره تحصیلی)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

گروه روان شناسی.دانشکده علوم تربیت دانشگاه تبریز.ایران

چکیده

پژوهش حاضر با هدف تعیین اثربخشی آموزش خودتنظیمی فراشناختی بر مؤلفه‌های اهمالکاری تحصیلی با نقش تعدیلی خودپندارة تحصیلی دانش‌آموزان دورة دوم متوسطة شهر تبریز انجام گرفت. از طرح پژوهشی نیمه‌آزمایشی با پیش‌آزمون و پس‌آزمون با گروه کنترل استفاده شد که با استفاده از روش خوشه‌ای چندمرحله‌ای، بعد از غربالگری دانش‌آموزان دارای خودپندار‌ة بالا و پایین، تعداد 60 نفر گزینش و از طریق روش تصادفی به چهار گروه 15 نفری در دو گروه آزمایش و دو گروه کنترل گمارده شدند. برای جمع‌آوری اطلاعات از «پرسش‌نامه‌های تعلل‌ورزی تحصیلی سولومون و راثبلوم» (1984) و «پرسش‌نامة خودپندارة تحصیلی لیو و وانگ (2005) استفاده شد. در نگاه کلی نتایج حاصل از «تحلیل کوواریانس عاملی چندمتغیره» نشان داد که آموزش خودتنظیمی فراشناختی موجب کاهش مؤلفه‌های اهمال‌کاری تحصیلی شده است. همچنین خودپندارة تحصیلی نقش تعدیل‌کننده‌ای در رابطة بین خودتنظیمی فراشناختی با اهمال‌کاری تحصیلی دارد (p≤ 0/01). این پژوهش، اهمیت استفاده از خودتنظیمی فراشناختی و در نظر گرفتن خودپندارة تحصیلی دانش‌آموزان را به‌عنوان منابع اساسی و مداخله‌گر مهم در فراهم کردن زمینة آموزش مؤثر و بهبود مؤلفه‌های اهمال‌کاری تحصیلی برای دانش‌آموزان آشکار ساخت؛ بنابراین با به‌کارگیری و آموزش خودتنظیمی فراشناختی و همچنین توجه به نقش تعدیلی خودپندارة تحصیلی می‌توان اهمال‌کاری تحصیلی دانش‌آموزان را کاهش داد.
 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Effectiveness of the metacognitive self-regulation training package on the academic procrastination components (with the moderating role of the academic self- concept)

نویسنده [English]

  • abdollah rashidzade
group pshycology. faculity education and pshycology.tabriz university.iran
چکیده [English]

The present study was aimed to determine the effectiveness of metacognitive self-regulation strategies’ training packageon the educational procrastination with the moderating role of the academic self-concept among the secondary school students in Tabriz. A quasi-experimental research with pre-test and post–test control group design was used. The research sample included 60 students who were selected through multi-stage cluster sampling method after screening the students with high and low self-concepts. Then, they were assigned to four groups of 15 in two experimental groups and two control groups, randomly. Solomon and Rothblum academic procrastination questionnaire (1984) and Liu and Wang academic self-concept questionnaire (2005) were used for the data collection. In general, the results of multivariate and multi-factor covariance analysis showed that the metacognitive self-regulation strategies’ training reduced the components of academic procrastination Also, the academic self-concept had a moderating role in the relationship between the metacognitive self-regulation strategies and the academic procrastination (p≤0/01). The results revealed the importance of using the metacognitive self-regulation strategies and considering the students' academic self-concept as the important fundamental and intervening sources for providing the background of effective education and improving the components of the academic procrastination. Therefore, through the metacognitive self- regulation strategies’ training, as well as considering the modulating role of the academic self-concept, students’ academic procrastination could be reduced.

کلیدواژه‌ها [English]

  • metacognitive self- regulation
  • academic self-concept
  • academic procrastination
 آفاقی، فرشته؛ عسگری، علی و پورشافعی، هادی. (بهمن 1394). بررسی خودپندارة تحصیلی به عنوان متغیر میانجی در رابطه بین انگیزش پیشرفت با تعلل‌ورزی تحصیلی در دانش آموزان دورة اول متوسطه. مقاله پذیرفته‌شده در دومین کنفرانس بین‌المللی روان‌شناسی، علوم تربیتی و سبک زندگی ایران. تربت حیدریه.
 اصغری، زهرا. (1393). نقش پیش‌بینی کنندگی عزت‌نفس و راهبردهای یادگیری خودتنظیمی در اهمالکاری تحصیلی دانش‌آموزان دبیرستان (پایان‌نامة کارشناسی‌ارشد). دانشکدة روان‌شناسی و علوم تربیتی. دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی.
 درستی، حبیبه و زارعی، حیدرعلی. (1398). بررسی رابطه خودتنظیمی و عزت‌نفس با تعلل‌ورزی تحصیلی دانش‌آموزان دختر دورة دوم متوسطه. دوفصلنامة راهبردهای شناختی در یادگیری، 7(12)، 69-85.
 رشیدزاده، عبداله؛ بدری، رحیم؛ فتحی‌آذر، اسکندر و هاشمی، تورج. (1398). اثربخشی آموزش راهبردهای یادگیری خودگردان فراشناختی بر تاب‌آوری و اهمال‌کاری تحصیلی دانش آموزان. فصلنامة نوآوری‌های آموزشی، 18(69)، 139-158.
 رشیدزاده، عبداله؛ فتحی‌آذر، اسکندر؛ بدری، رحیم و هاشمی، تورج. (1398). اثربخشی آموزش راهبردهای یادگیری خودگردان فراشناختی بر مؤلفه‌های تعلل‌ورزی تحصیلی و هیجانات تحصیلی منفی دانش‌آموزان. فصلنامة پژوهش‌های نوین روان‌شناختی، 14(53)، 131-153.
 شیخ‌الاسلامی، علی. (1395). پیش‌بینی اهمالکاری تحصیلی بر اساس راهبردهای شناختی، راهبردهای فراشناختی و اضطراب امتحان در دانشجویان. دو فصلنامة راهبردهای شناختی در یادگیری، 4(6)، 81-101.
 صالحی، منیره. (1392). فراتحلیل یافته‌های مربوط به اثربخشی آموزش‌های فراشناختی بر عملکردهای تحصیلی. دوفصلنامة راهبردهای شناختی در یادگیری، 1(1)، 75-86.
 صمدی‌پور، اعظم (1396). بررسی تأثیرات آموزش پیشرفته و کنترل بر اهمال‌کاری دانش‌آموزان دبیرستان. مجلة مدیریت، اقتصاد و حسابدار، 1(42)، 320-293.
 ظنی‌پور، آذین؛ قاسمی‌جوبنه، رضا؛ موسوی، سید ولی‌الله؛ حسینی صدیق، مریم السادات. (1395). رابطه بین ذهن آگاهی و تنظیم هیجان با تعلل‌ورزی تحصیلی دانشجویان. مجله راهبردهای آموزش در علوم پزشکی، 2(9)، 134-141.
 عرفانی‌آداب، الهام؛ مصرآبادی، جواد و زوار، تقی. (1390). اثربخشی راهبردهای یادگیری بر پیشرفت تحصیلی: پژوهش فراتحلیلی با تأکید بر نقش تعدیل‌کننده جنسیت. فصلنامة اندازه گیری تربیتی، 4(11)، 1-34.
 عینی‌پور، جواد؛ بدری، رحیم؛ واحدی، شهرام و بیرامی، منصور. (1394). پیش‌بینی تعلل‌ورزی تحصیلی بر اساس سبک‌های عاطفی. فصلنامة روان‌شناسی تربیتی، 12(39)، 81-96.
 غفاری، ابوالفضل و ارفع بلوچی، فاطمه. (1390). رابطه انگیزش پیشرفت و خودپندارة تحصیلی با اضطراب امتحان در دانشجویان تحصیلات تکمیلی دانشگاه فردوسی مشهد. پژوهش‌های روان‌شناسی بالینی و مشاوره، 1(2)، 136-121.
 فتحی، آیت اله؛ فتحی‌آذر، اسکندر؛ بدری‌گرگری، رحیم و میرنسب، میر محمود. (1394). اثر بخشی آموزش راهبردهای کاهش تعلل‌ورزی تحصیلی در تعلل‌ورزی تحصیلی دانش آموزان متوسطة شهر تبریز. نشریة علمی پژوهشی آموزش و ارزشیابی، 8(30)، 45-57.
 قدم‌پور، عزت‌اله؛ ویس‌کرمی، حسین و وجدان‌پرست، حسین. (1396). الگوی ساختاری عزت نفس، انگیزش و خود نظم‌جویی شناختی هیجان بر تعلل‌ورزی دانشجویان دانشگاه فرهنگیان تبریز. فصلنامة پژوهش‌های نوین روان‌شناختی، 12(47)، 223-240.
 گزیدری، ابراهیم؛ لواسانی، مسعود غلامعلی و اژه‌ای، جواد. (1394). رابطه هویت تحصیلی و راهبرد های یادگیری خودتنظیمی با اهمالکاری تحصیلی در میان دانش‌آموزان. مجلة روان‌شناسی، 19(4)، 362-346.
 گلستانی بخت، طاهره و شکری، مهناز. (1392). رابطه تعلل‌ورزی با باورهای فراشناختی. دوفصلنامة علمی پژوهشی شناخت اجتماعی، 2(3)، 89-100.
 مصرآبادی، جواد و گزیدری، ابراهیم. (1398). فراتحلیل رابطه بین راهبردهای یادگیری خودنظم‌جویی و اهمالکاری تحصیلی. فصلنامة روان‌شناسی تحولی: روانشناسان ایرانی، 15(59)، 249-260.
 یعقوبی، ابوالقاسم؛ قلائی، بهروز؛ رشید، خسرو و کردنوقابی، رسول. (1394). عوامل مرتبط با تعلل ورزی تحصیلی. فصلنامة روان‌شناسی تربیتی، 11(37)، 161-1.
 Balkis, M. Duru, E. (2009). Prevalence of Academic Procrastination Behavior Among preservice Teachers, and its Relation ship with Demographics andindividual preference. Journal of Theory and practice in Education, 5(1), 18 - 32.
 Batool, S. S., Khursheed, S., & Jahangir, H. (2017). Academic procrastination as a product of low self-esteem: A mediational role of academic self-efficacy. Pakistan Journal of Psychological Research, 32(1), 195-211.
 Duru, E., & Balkis, M. (2017). Procrastination, self-esteem, academic performance, and well-being: A moderated mediation model. International Journal of Educational Psychology: IJEP, 6(2), 97-119.
 Depaola, M. & Scoppa, V. (2014). Procrastination, Academic Success and The Effectiveness Of A Remedial Program. Journal of Economic Behavior & Organization, 115, 217-236.
 Gieselmann, A. & Pietrowsky, R. (2016). Treating Procrastination Chat-Based Versus Face-To- Face: AnRct Evaluating the Role of Self-Disclosure and Perceivedcounselor's Charac Teristics. Computers in HumanBehavior, 54, 444-452.
 Grund, A. & Fries, S. (2018). Understanding procrastination: A motivational approach. Personality and Individual Differences, 121, 120–130.
 Hen, M. & Goroshit, M. (2014). Academic procrastination, emotional intelligence, academic self-efficac, and GPA: A comparison between students with and without learning disabilities. Journal of learningdisabilities, 47(2), 116-124.
 Huang, C. (2011). Self-concept and academic achievement: A meta-analysis ofLongitudinal relations. Journal of School Psychology, 49(5), 505-528.
 Hussain, I. & Sultan, S. (2010). Analysis of procrastination among university students. Procedia- Social andBehavioral Sciences, 5, 1897-1904.
 Kandemir, M. (2014). Reasons of academic procrastination: Self-regulation, academic self- efficacy, lifesatisfaction and demographics variables. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 152, 188-193.
 Kim, K. R. & Seo, E. H. (2015). The Relationship between Procrastination and Academic Performance: AMeta-Analysis. Personality and Individual Differences, 82, 26-33.
 Kord Tamini, B & Minakhany, G. (2013) Academic Procrastination and its Relationship with Self- Esteem and Life Satisfaction. International Journalof Psychology 7(1), 87-104.
 Liu, W.C. & Wang, C.K.J. (2005). Academic self-concept: A cross-sectional study ofgrade and gender differences in a Singapore Secondary School. Asia Pacific EducationReview, 6(1), 20-27.
 Marsh, H.W. Relich, J.D. & Smith, I.D. (1983). Self-concept: The construct validity of inter pretations based upon the SDQ. Journal of personality and social psychology, 45,173-187.
 Pintrich, P. R. (2004). A conceptual framework forassessing motivation and self-regulating learningin college students. Educational Psychology Review, 16, 385-407.
 Rebetez, M. M. L. Rochat, L. & Vander Linden, M. (2015). Cognitive, emotional, and motivational factorsrelated to procrastination: A cluster analytic approach. Personality and Individual Differences, 76, 1-6.
 Rozental, A. Forsell, E. Svensson, A. Forsström, D. Andersson, G. & Carlbring, P. (2015). Differentiatingprocrastinators from each other: A cluster analysis. Cognitive behaviour therapy, 44(6), 480-490.
 San, Y. L. Roslan, S. B. & Sabouripour, F. (2016). Relationship between self-regulated learning and academicprocrastination. American Journal of Applied Sciences, 13(4), 459-466. Doi: 10.3844/ajassp.2016.459.466
 Sirois, F. & Pychyl, T. (2014). Procrastination and the priority of short-term mood regulation: Consequences for future self. Social and Personality Psychology Compass, 7, 115–127.
 Solomon, L. J. & Rothblum, E. D. (1984). Academic procrastination: Frequency and cognitive- behavioralcorrelates. Journal of counseling psychology, 31(4), 503- 509.
 Wells, A. Clark, D. M. Salkovskis, P. Ludgate, J. Hackmann, A. & Gelder, M. (2016). Social Phobia: The Role of In-Situation Safety Behaviors in Maintaining Anxiety andNegative Beliefs–Republished Article. Behavior therapy,4 (5), 669-674.
 Wäschle, K. Allgaier, A. Lachner, A. Fink, S. & Nückles, M. (2014). Procrastination and self- efficacy: Tracing vicious and virtuous circles in self-regulated learning. Learning and instruction, 29, 103-113.
 Zimmerman, B. J. (2015). Self-Regulated Learning: Theories, Measures, and Outcomes. In J. D. Wright (Ed.), International Encyclopedia of the Social & Behavioral Sciences (pp. 541-546). Oxford: Elsevier.