طراحی راهنمای عمومی تألیف کتاب‌های درسی و ویژگی‌های کتاب درسی مطلوب در دورة ابتدایی: یک مطالعة کیفی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد گروه مدیریت و برنامه‌ریزی آموزشی دانشکده روان‌شناسی و علوم تربیتی دانشگاه شیراز

2 دانشیار گروه مدیریت و برنامه‌ریزی آموزشی دانشکده روان‌شناسی و علوم تربیتی دانشگاه شیراز

3 دانشیار گروه برنامه‌ریزی درسی دانشکده علوم تربیتی دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی تهران

4 دانشجوی دکتری دانشگاه شیراز

چکیده

هدف این پژوهش کاوش راهنمای عمومی تألیف کتاب‌های درسی و تعیین ویژگی‌های کتاب درسی مطلوب در دورة ابتدایی بود. در این خصوص، بر اساس یک مطالعة کیفی، مراحل و مؤلفه‌های تألیف کتاب‌های درسی و ویژگی‌های مطلوب آن‌ها با استفاده از ابزار مصاحبة نیمه‌ساختارمند بررسی و برای اطمینان از صحت روایی و پایایی داده‌ها از شاخص گوبا و لینکلن استفاده شد. روش نمونه‌گیری در پژوهش هدفمند بود و داده‌ها بر اساس اشباع داده‌ها در مصاحبه با 17 نفر از متخصصان برنامه‌ریزی درسی و مؤلفان کتاب‌های درسی در سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی با معیار داشتن تجربه در برنامه‌ریزی درسی و تألیف کتاب‌های درسی گردآوری شدند. داده‌های به‌دست‌آمده از طریق تحلیل مضمون مورد تحلیل قرار گرفت و برای اعتباریابی داده‌های کیفی از روش همسوسازی نتایج حاصل از شبکة مضامین و تحلیل اسناد استفاده شد. نتایج نشان داد که فرایند عمومی تألیف کتاب‌های درسی دورة ابتدایی شامل هشت مرحله گردآوری، تحلیل و استخراج دلالت‌ها، طراحی تألیف کل کتاب، طراحی تألیف واحدهای یادگیری، اعتبارسنجی عملی، تألیف کتاب‌های درسی، اعتبارسنجی از منظر معلمان و متخصصان و اصلاح و تألیف کتاب‌های درسی است. همچنین معیارها و ویژگی‌های کتاب درسی مطلوب در دورة ابتدایی شامل انطباق با برنامة درسی حوزة یادگیری و تأکیدات دوره تحصیلی، ساختار، محتوا، زبان، تصاویر و صفحه‌بندی است و هریک دارای مؤلفه‌های گوناگونی است که در یافته‌های تفصیلی پژوهش مطرح شده‌اند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Designing textbooks' general curriculum guide and desirable textbook's characteristics for the primary school level: A qualitative study

نویسندگان [English]

  • Rahmatollāh Marzooghi 1
  • Ja'far Jahāni 2
  • Alirezā Assāre 3
  • Nabiollāh Sādeghiyān 4
1 (PhD), Shirāz University
2 (PhD), Shirāz University
3 (PhD), Shahid Rajāee Teacher Training University
4 , PhD Candidate in Curriculum Studies at University of Shirāz
چکیده [English]

The purpose of this study was designing the textbooks' general curriculum guide and desirable textbook's characteristics for the primary school level. In this regard, based on a qualitative design, stages and components of textbook development and the desirable textbook's characteristics were explored through semi-structured interview. To ensure the validity and reliability of the study, two criteria of Lincoln and Guba were used. The research sample was selected using purposeful sampling method and the data were collected through interview with 17 curriculum experts and textbook developers of the Organization for Educational Research and Planning based on the theoretical saturation. The criteria for including the experts within the interview sample was having experience in the curriculum planning and textbook development. The data was analyzed through thematic analysis and to validate the qualitative data, the triangulation of the findings of the themes' network and the document analysis were used. The results showed that the general process of the primary school textbooks' development includes 8 stages of collecting, analyzing and extracting the implications, designing the textbook development, designing the development of the learning units, practical validation, textbook development, validation from the viewpoint of teachers and experts, and revising and textbook development. Also, the criteria and the characteristics of the desirable textbooks at the primary school level consist of adaptation with learning area curriculum, course highlights, structure, content, language, illustration, and paging and each of them has different components which have been presented in the detailed findings of the study.

کلیدواژه‌ها [English]

  • textbook
  • Stages of Textbooks' Development
  • Components of the Stages of Textbooks' Development
  • Characteristics of Textbooks
  • Primary School Level