تبیین چارچوب مفهومی ابعاد و مؤلفه‌های برنامۀ درسی کنجکاوانه و بررسی میزان انطباق محتوای برنامۀ درسی دورۀ ابتدایی ایران با آن

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه علوم تربیتی دانشگاه شاهد

2 دانشیار گروه علوم تربیتی دانشگاه شاهد

چکیده

پ‍ژوه‍ش ح‍اض‍ر با هدف تبیین چارچوب مفهومی ابعاد و مؤلفه‌های برنامۀ درسی کنجکاوانه و بررسی میزان انطباق محتوای برنامۀ درسی دورۀ ابتدایی ایران با آن انجام شده است. روش پژوهش توصیفی است و در خلال آن، از تحلیل اسنادی و تحلیل محتوا استفاده شده است. رویکرد پژوهش نظری و کاربردی است و جامعۀ پژوهش شامل دو بخش متون نظری برنامۀ درسی کنجکاوانه و نیز محتوای 36 جلد کتاب درسی دورۀ ابتدایی ایران در سال تحصیلی ۱۳۹۸–۱۳۹۹ بود که بالغ‌بر 3924 صفحه است. با توجه به ماهیت موضوع، از نمونه‌گیری صرف‌نظر و کل جامعۀ پژوهش بررسی شد. ابزارهای پژوهش، فرم فیش‌برداری و سیاهۀ تحلیل محتوایِ محقق‌ساخته بود. داده‌ها با استفاده از فرایند تحلیلی آنتروپی شانون تحلیل شد. ع‍م‍ده‌ت‍ری‍ن نتایج نشان داد که: 1. ابعاد برنامۀ درسی کنجکاوانه را می‌توان در نُه بُعدِ ذهنیت باز، اکتشاف، اشتیاق یادگیری، خودجهت‌دهی، خلاقیت، نوآوری، پرسشگری، یادگیری مشارکتی و خودانگیختگی خلاصه کرد؛ 2. محتوای کتب درسی دورۀ ابتدایی، با ابعاد و مؤلفه‌های برنامۀ درسی کنجکاوانه منطبق نیست؛ به‌طوری‌که از بین ابعاد نُه‌گانۀ برنامۀ درسی کنجکاوانه، بعد از خودانگیختگی بیشترین و بعد از ذهنیت باز کمترین ضریب اهمیت را دارد؛ 3. در محتوای کتب درسی دورۀ ابتدایی، از بین خرده‌مؤلفه‌های ابعاد نُه‌گانۀ برنامۀ درسی کنجکاوانه، بیشترین ضریب اهمیت به خرده‌مؤلفۀ مشارکت معلمان و دانش‌آموز و کمترین ضریب اهمیت به خرده‌مؤلفۀ تدارک فعالیت‌های گروهی اختصاص دارد. بر اساس نتایج به‌دست‌آمده از تحقیق، پیشنهاد می‌شود در ویراست‌های آتی کتب دورۀ ابتدایی، به مؤلفه‌های کمتر توجه‌شده عنایت بیشتری شود.
 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Explaining the conceptual framework of the dimensions and components of the curious curriculum and investigating the degree of conformity of the content of the primary school curriculum with it

نویسندگان [English]

  • Mohsen Dibā’i Sāber 1
  • Mehdi Sobhāninejād 2
1 Shāhed University, Tehran, Iran
2 Shāhed University, Tehran, Iran
چکیده [English]

The purpose of this study was to elucidate the conceptual framework of the dimensions and components of the curious curriculum and to investigate the extent of the conformity of the content of the curriculum of Iranian primary school level with it. The research method was descriptive and along with, the documentary and content analysis were also used. The research approach was theoretical and applied. The research population consisted of two parts: the theoretical texts of the curious curriculum and the content of 36 volumes of Iranian primary school textbooks (including 3924 pages) at the academic year 2020. Due to the nature of the subject, sampling was ignored and the entire research population was investigated. The research tools were note-taking form and a researcher-made content analysis checklist. Data was analyzed using Shannon entropy analysis process. The most important results showed that: 1. curious curriculum dimensions can be summarized in nine dimensions of open-mindedness, exploration, eagerness to learn, self-direction, creativity, innovation, inquiry, collaborative learning, and spontaneity; 2. The content of primary school textbooks does not match the dimensions and components of the curious curriculum; Among the nine dimensions of the curious curriculum, the spontaneity dimension had the highest coefficient of importance and the open-mindedness dimension had the lowest coefficient of importance. 3. In the content of primary school textbooks, among the sub-components of the nine dimensions of the curious curriculum, the highest importance was given to the component of teacher-student participation and the lowest importance was given to the sub-component of group activities. Based on the results obtained from the research, it is suggested that in the future editions of primary school textbooks, more attention be paid to the less-considered components.
The results showed that :- The dimensions of the curious curriculum can be summarized in nine dimensions: open mindedness, exploration, eagerness to learn, self-direction, creativity, innovation, inquiry, participatory learning, and spontaneity
1:Among the nine dimensions of the curious curriculum the most important factor relates to the spontaneity and the least to the dimension of open mindedness.
2:Among the sub components of the curiosity curriculum, the most important factor was related to the component of Teacher and student participation and the least important factor was related to the component of group activity preparation.
Based on the results of the study, it is suggested that educational policymakers and curriculum planners should pay more attention to the less-considered components in future editions of elementary school textbooks

کلیدواژه‌ها [English]

  • Curious Curriculum
  • Dimensions and Components
  • content analysis
  • Textbooks
  • Primary School Level
صمدی، پروین و گلوی میترا. (1397). میزان همخوانی برنامة درسی پایة ششم ابتدایی با برنامة درسی کنجکاومحور. مجلة پژوهش‌های برنامة درسی، 8(1)، 151-179.
سالار، مریم. (1392). جایگاه رویکرد پژوهشگری در برنامة درسی جدید (1391-92) علوم دورة ابتدایی (پایان‌نامة کارشناسی ارشد). دانشگاه الزهرا، تهران.
روشن، عبدالحمید. (1395). تحلیل محتوای کتاب‌های درسی پایة ششم ابتدایی با تأکید بر خلاقیت کودکان. سومین کنفرانس بین‌المللی پژوهش‌های نوین در مدیریت، اقتصاد و علوم انسانی، تهران.
صالحی عمران، عمران و چهارباشلو، حسین. (1389). تجزیه‌وتحلیل محتوای کتاب‌های درسی دورة آموزش ابتدایی برمبنای مؤلفه‌های خلاقیت به‌عنوان یکی از راه‌های پرورش خلاقیت دانش آموزان. سومین کنفرانس ملی خلاقیت شناسی، TRIZ و مهندسی و مدیریت نوآوری، تهران.
عابدی، احمد.، عریضی، حمیدرضا و سبحانی‌نژاد، مهدی. (1384). بررسی میزان آشنایی معلمان دورة ابتدایی شهر اصفهان با نظریه‌های یادگیری و کاربرد آن‌ها در فرایند تدریس. دانشور رفتار، 8(15)، 63-75.
سمیعی اعظم و افضل‌خانی مریم. (1392). تحلیل محتوای کتاب هدیه‌های آسمانی پایة ششم ابتدایی از منظر فعال و غیرفعال‌بودن بر اساس روش ویلیام رومی در سال تحصیلی92-91. پژوهش‌های برنامة درسی، 3(2)، 136-119.
عابدینی بلترک، میمنت و نیلی محمدرضا. (1393). تحلیل جایگاه سازنده‌گرایی به‌عنوان رویکرد نوین یادگیری در کتاب‌های درسی دورة ابتدایی. پژوهش در برنامه‌ریزی درسی 11(13) 6-17.
کریمیان حسین، ناطقی فائزه و سیفی محمد. (1395). مهارت‌های تفکر انتقادی در کتاب‌های مطالعات اجتماعی دورة ابتدایی. اسلام و پژوهش‌های تربیتی، 8(1)، 67-88.
ندرلو، لیلا. (1393). بررسی جایگاه تفکر انتقادی در محتوای کتاب‌های جدید تألیف مطالعات اجتماعی پایه سوم و ششم ابتدایی (رسالة کارشناسی ارشد) دانشگاه آزاد اسلامی اراک.
علیپور، وحیده، سیف نراقی مریم و نادری عزت‌اله. (1392). تأملی بر موانع تفکر انتقادی در برنامة درسی آموزش متوسطه. پژوهش در برنامه‌ریزی درسی، 10(9)،1-15.
کیامنش علیرضا. (1377). مقایسة عملکرد ریاضی دانش‌آموزان سال سوم راهنمایی در دو مطالعة بین‌المللی و بررسی محتوای آموزش ریاضی در برنامه‌های درسی. مجموعه مقالات سومین کنگرة آموزش ریاضی ایران. کرمان.
Rouleau, K. (2018). Curiosity Works: Moving Your School from Improvement to Innovation. McREL International.‏ (ED588753).
Mikhaylov, N. S. (2016). Curiosity and Its Role in Cross-Cultural Knowledge Creation. International Journal of Emotional Education, 8(1), 95-108.‏
Alimah, S., Susilo, H., & Amin, M. (2016). Natural Environment Exploration Approach: The Case Study in Department of Biology, Universitas Negeri Semarang. International Journal of Environmental and Science Education, 11(12), 5710-5717.‏
Monroe, K. S. (2016). The relationship between assessment methods and self-directed learning readiness in medical education. International Journal of Medical Education, 7, 75-80.
Ordem, E. (2017). Developing Critical-Thinking Dispositions in a Listening/Speaking Class. English Language Teaching, 10(1), 50-55.‏
Wu, C. H., & Parker, S. K. (2012). The role of attachment styles in shaping proactive behaviour: An intra‐individual analysis. Journal of Occupational and Organizational Psychology, 85(3), 523-530.‏
Pintrich, P. R. (2003). A motivational science perspective on the role of student motivation in learning and teaching contexts. Journal of educational Psychology, 95(4), 667.‏
Rivas, S. F., & Saiz, C. (2016). The effects of teaching critical thinking persist over time. Journal of Education and Human Development, 5(1), 240-248.‏
Stanovich, K. E. (2016). The comprehensive assessment of rational thinking. Educational Psychologist, 51(1), 23-34.‏
Conner, T. R. (2012). The relationship between self-directed learning and information literacy among adult learners in higher education (Doctoral Dissertation, University of Tennessee). https://trace.tennessee.edu/utk_graddiss/1516 ‏
Jirout, J., & Klahr, D. (2011). Children's Question Asking and Curiosity: A Training Study. Society for Research on Educational Effectiveness Conference, September 8-9, Washington DC. (ERIC Number: ED528504).
Pitt, V., Powis, D., Levett-Jones, T., & Hunter, S. (2015). The influence of critical thinking skills on performance and progression in a pre-registration nursing program. Nurse education today, 35(1), 125-131.
Schutte, N. S., & Malouff, J. M. (2020). A meta-analysis of the relationship between curiosity and creativity. The Journal of Creative Behavior, 54(4), 940-947.‏
Luce, M. R., & Hsi, S. (2015). Science-relevant curiosity expression and interest in science: an exploratory study. Science Education, 99(1), 70-97.‏
Pusca, D., & Northwood, D. O. (2018). Curiosity, creativity and engineering education. Global Journal of Engineering Education, 20(3), 152-158.‏
van Schijndel, T. J., Jansen, B. R., & Raijmakers, M. E. (2018). Do individual differences in children’s curiosity relate to their inquiry-based learning?. International Journal of Science Education, 40(9), 996-1015.‏
Post, T., & Walma van der Molen, J. H. (2018). Do children express curiosity at school?: exploring children's experiences of curiosity inside and outside the school context. Learning, Culture and Social Interaction, 18, 60-71.‏
Oudeyer, P. Y., Gottlieb, J., & Lopes, M. (2016). Intrinsic motivation, curiosity, and learning: Theory and applications in educational technologies. Progress in brain research, 229, 257-284.‏