بازشناسی عوامل مؤثر در فضای بازنمایی کودکان با تکیه بر نقاشی‌های آن‌ها (مطالعۀ موردی: فضاهای آموزشی)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری، گروه معماری، واحد تهران جنوب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

2 استاد دانشکدۀ معماری، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران

3 استادیار، گروه معماری، واحد تهران جنوب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

4 دانشیار، گروه جامعه‌شناسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

10.22034/jei.2021.261015.1742

چکیده

هدف از این تحقیق شناسایی عوامل کالبدی و غیرکالبدی مؤثر در تجربۀ مطلوب دانش‌آموزانِ مقطع ابتدایی از فضاهای آموزشی شهر اصفهان است که ازنظر موضوعِ پژوهشی و ماهیت تجارب زیستۀ کودکان از حضور در فضاهای آموزشی نوآورانه است. روش‌شناسی مقالۀ حاضر مبتنی بر راهبرد آمیخته است که تصاویر ذهنی و تجارب زیستۀ دانش‌آموزان با استفاده از روش‌ طراحی-ترسیمی و نقاشی‌های آن‌ها به‌دست آمده است. با توجه به وجود یکپارچگی فاعل شناسایی و موضوع شناسایی در این روش، می‌توان آن را شیوه‌ای مناسب برای بازنمایی و فهم تجربۀ زیستۀ کودکان دانست. درمجموع، تعداد 192 نقاشی با روش کدگذاریِ باز طبقه‌بندی و به روش تحلیل عاملی اکتشافی با نرم‌افزار اس‌پی‌اِس‌اس تحلیل شدند. نتایج تحقیق حاکی‌از آن‌ است که پنج عامل اصلی در تجربۀ زیسته و تصویر ذهنی دانش‌آموزان از فضای آموزشی مؤثر است که به ترتیب اولویت بدین قرارند: 1. تأکید بر خوانایی بنا؛ 2. اشاره به انواع فعالیت‌های متنوع؛ 3. تأکید بر سیمای کلی بنا؛ 4. توجه به عوامل طبیعی و فضای باز؛ و 5. توجه به جزئیات محرک‌های محیطی-حسی‌‌‌‌.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Recognizing the factors influential on the representational space of children with emphasis on their drawings (Case study: educational spaces)

نویسندگان [English]

  • Reyhāne Nikravesh 1
  • Seyed Gholāmrezā Islāmi 2
  • Jāle Sabernejād 3
  • Abdolhossein Kalāntari 4
1 , Ph.D Candidate in Architecture, Islamic Āzād University (South Tehran Branch), Tehran, Iran
2 (PhD), University of Tehran, Tehran, Iran
3 (PhD), Islamic Āzād University (South Tehran Branch), Tehran, Iran
4 (PhD), University of Tehran, Tehran, Iran
چکیده [English]

The purpose of this study was to identify the physical and non-physical factors affecting the desired experience of primary school students in Isfahan’s educational spaces which is innovative in terms of the subject matter and the nature of children's lived experiences of attending in the educational spaces. The methodology of the present article was based on mixed-methods and the students' mental images and lived experiences have been obtained using design-drawing method and their drawings. Given the integration of the identifier and the subject of identification in this method, it could be considered a suitable way to represent and understand the lived experience of children. A total of 192 drawings were classified by open coding method and they were analyzed using exploratory factor analysis by SPSS software. The results indicated that five main factors affect the students' lived experience and mental image of the educational space. Based on their priority, these factors are as follows: 1. emphasis on the building legibility; 2. referring to various types of activities; 3. emphasis on the overall appearance of the building; 4. paying attention to the natural factors and outdoor space and 5. paying attention to the details of environmental-sensory stimuli.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Representation Space
  • children
  • Drawing
  • Educational Space
  • Space Production
‌احمدی، مسعود. (1389). مراحل تکمیل نقاشی کودکان از تولد تا 13 سالگی. رشد آموزش هنر، 7(3)، 12-17.
اسدپور، علی.، فیضی، محسن.، مظفر، فرهنگ و بهزادفر، مصطفی. (1394). گونه‌شناسی مدل‌ها و بررسی تطبیقی روش‌های ثبت تصاویر ذهنی و نقشه‌های شناختی از محیط. باغ نظر، 12(33)، 13-22.
بیلابری، سیمین و البرزی، فریبا. (1395). بررسی راهکارهای ارتقای فضای معماری مدرسه با توجه به دیدگاه دانش‌آموزان از نگاه نقاشی‌های آن‌ها. نشریۀ انجمن علمی معماری و شهرسازی ایران، 7(11)، 41-57.
ترکمه، آیدین. (1394). درآمدی بر تولید فضای هانری لوفور. انتشارات تیسا. 
توماس، گلین و سیلک، آنجله م.ج. (1392). مقدمه‌ای بر روان‌شناسی نقاشی کودکان (ترجمۀ محمدتقی فرامرزی). انتشارات دنیای نو. (تاریخ انتشار به زبان اصلی 1989).
رحیمی، فاطمه. (1398). ابداع و تولید نشانه‌ها در هنر نقاشی از دیدگاه امبرتو اکو و نسبت آن با هرمنوتیک مدرن. هنرهای تجسمی (هنرهای زیبا)، 24(3)،23-30.
شهاب‌زاده، مرجان. (1390). به‌کارگیری هنرهای ترسیمی کودکان و نوجوانان به‌عنوان روش مشارکتی در طراحی محیط‌های بهتر. صفه، 25(68)،47-60.
شیرازی، محمدرضا. (1391). معماری حواس و پدیدارشناسی ظریف یوهانی پالاسما. انتشارات رخ‌داد نو.
طباطبایی ابراهیمی، سید علی و تفضلی، زهره. (1397). روایت خانه: روشی برای فهم و بازنمایی مطلوبیت تجربۀ زیسته در خانه. مطالعات معماری ایران، 7(14)،125-147.
طباطبایی ملاذی، فاطمه و صابرنژاد، ژاله. (1395). رویکرد تحلیلی نحو (چیدمان) فضا در ادراک پیکره‌بندی فضایی مسکن بومی قشم (نمونۀ موردی روستای لافت). مسکن و محیط روستا، 35(154)، 75-88.
 فراری، آنااولیوریو. (1394). نقاشی کودکان و مفاهیم آن (ترجمۀ عبدالرضا صرافان). انتشارات دستان. (تاریخ انتشار به زبان اصلی 2012).
‌کلانتری، عبدالحسین و صدیقی کسمایی، مینو. (1396). از مطالبۀ حق به شهر تا شکل‌گیری انقلاب شهری (شهر تهران، سال 1357). مطالعات جامعه‌شناختی شهری، 17(23)،71-96.
گونواردنا، کانیشکا.، کیفی، استفان.، میلگرام، ریچارد و اشمید، کریستین. (1393). فضا، تفاوت، زندگی روزمره، خوانش هانری لوفور (ترجمۀ افشین خاکباز و محمد فاضلی). انتشارات تیسا. (تاریخ انتشار به زبان اصلی 2008).
معاونت آمار و اطلاعات، سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان اصفهان. (1397). سالنامۀ آماری استان اصفهان. انتشارات سازمان برنامه‌وبودجۀ کشور.
نصری، امیر. (1391). خوانش تصویر از دیدگاه اروین پانوفسکی. فصلنامۀ کیمیای هنر، 1(6)،7-20.
وزیرنیا، سیما و گنجی، طاهره. (1380). نقاشی کودک: رشد، ویژگی، موضوع، کارکرد. انتشارات قطره.
Barraza, L. (1999). Children's Drawings About the Environment. Environmental Education Research, 5(1), 49-66.
Berressem, H. (2005). Multiplicity: Foldings in Architectural and Literary Landscapes. Rodopi.
Beyes, T., & Michels, C. (2011). The production of educational space: Heterotopia and the business university. Management learning, 42(5), 521-536.
Cherney, I. D., Seiwert, C. S., Dickey, T. M., & Flichtbeil, J. D. (2006). Children’s Drawings: A Mirror to their Minds. Educational Psychology, 1(26), 127-142.
Coleman, N. (2015). Lefebvre for Architects. Routledge.
Eccles, J. S. (1999). The Development of Children Ages 6 to 14. The Future of Children When School Is Out, 9(2), 30-44.
Elden, S. (2004). Understanding Lefebvre: Theory and the possible. Continuum.
Ellis, J. (2005). Place and Identity for Children in Classrooms and Schools. Journal of the Canadian Association for Curriculum Studies, 3(2), 55-73.
French, J. D., & Hill, D. M. (2004). The Kid-Friendly School. American School Board Journal, 191, 36-38.
Goonewardena, K., Kipfer, S., Milgrom, R., & Schmid, C. (2008). Space, Difference, Everyday Life (Reading Henri Lefebvre), Henri Lefebvre’s Theory of the Production of Space. Routledge.
Gottdiener, M. (1993). A marx for our time: Henri Lefebvre and the production of space. Sociological Theory, 11(1), 129-134.
Harvey, D. (1990). The Condition of Postmodernity: An Enquiry into the Origins of Cultural Change. Basil Blackwell.
Islami, S. Gh. R. (1998). Endogenous Development: A Model for the Process of Man-environment Transaction (Unpublished doctoral dissertation, University of Edinburgh). http://hdl.handle.net/1842/34756
Kaplan, S. (2016). Cognitive maps, human needs and the designed environment. Aldine.
Kellock, A., & Sexton, J. (2017). Whose space is it anyway? Learning about space to make space to learn. Children’s Geographies, 16(2), 115-127.
Kwinter, S. (2001). Architecture of time: Toward a theory of the event in modernist culture. MIT Press.
Leary, M. E. (2016). Exploring the production of urban space: Differential space in three post-industrial cities. Policy Press.
Lehtovuori, P. (2010). Experience and Conflict: The Production of Urban Space. Ashgate.
Lefebvre, H. (2008). The Production of Space. Translated by Donald Nicholson Smith. Wiley Blackwell.
McGregor, J. (2004). Spatiality and the place of the material in schools. Pedagogy, Culture & Society, 12(3), 347-372.
Merleau-Ponty, M. (2013). Phenomenology of perception. Humanities Press.
Merrifield, A. (2006). Henri Lefebvre: A Critical Introduction. Routledge.
Relph, E. C. (1976). Place and Placelessness. Pion.
Shaffer, D. R., & Kipp, K. (2010). Developmental Psychology (Childhood and Adolescence). Wadsworth.
Shields, R. (2005). Lefebvre, Love and Struggle: Spatial Dialectics. Routledge.
Simonsen, K. (2005). Bodies, sensations, space and time: the contribution from Henri Lefebvre. Geografiska Annaler B, 87(1), 1-14.
Sobel, D. (2001). Children’s special places: Exploring the role of forts, dens, and bush houses in middle childhood. Wayne State University.
Wilson, R. C., Takahashi, Y. K., & Schoenbaum, G. (2014). Orbitofrontal cortex as a cognitive map of task space. Neuron, 81(2), 267-279.
Zeile, P., Resch, B., Exner, J. P., & Sagl, G. (2015). Urban emotions: benefits and risks in using human sensory assessment for the extraction of contextual emotion information in urban planning. In Planning support systems and smart cities (pp. 209-225). Springer.