ارزیابی مسائل زمینه‌مدار کتاب ریاضی پایۀ چهارم ابتدایی و تطبیق آن با مطالعات بین‌المللی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری آموزش ریاضی، دانشکدۀ علوم پایه دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی، تهران، ایران

2 استادیار گروه ریاضی دانشکدۀ علوم پایه دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی، تهران، ایران

10.22034/jei.2022.315098.2174

چکیده

در پژوهش حاضر به بررسی مسائل زمینه‌مدار کتاب ریاضی پایۀ چهارم ابتدایی و همچنین مقایسۀ آن با آخرین مسائل منتشرشدۀ تیمز 201۵ پرداخته شده است. این ارزیابی بر اساس میزان ارتباط مسائل زمینه‌مدار با دنیای واقعی به کمک چارچوب‌های مطرح در پژوهش‌های مرتبط و حیطۀ محتوایی مسائل صورت گرفته است. روش این پژوهش توصیفی ـ تحلیلی ـ تطبیقی است که برای اجرای آن از الگوی پیشنهادی بردی استفاده شد. ابزار مورد استفاده فهرست‌هایی است که روایی صوری و محتوایی آن را متخصصان تأیید کرده و پایایی آن نیز به کمک فرمول هولستی 0/88 به‌دست آمده است. نتایج حاکی از آن است که در کتاب ریاضی پایۀ چهارم 83/89٪ از مسائل، کاربردِ استاندارد و 11/16٪ نیز زمینه‌جدا هستند. این مقادیر برای مسائل زمینه‌مدار تیمز به ترتیب حدود 84 و 16درصد است که نشان از شباهت توزیع این مسائل دارد. ازنظر محتوایی نیز فراوانی مسائل زمینه‌مدار در میان هر دو منبعْ یکسان، ولی نسبتِ رعایت‌شده میان حیطه‌های محتوایی در کتاب درسی نامتوازن است. حدود نیمی از مسائل زمینه‌مدارِ مطالعات تیمز نمونۀ کاملاً مشابهی در کتاب درسی دارند و نیمِ دیگر مسائل محتوای مشابه اما روش حلی متفاوت یا کمی پیچیده‌تر دارند و تعداد اندکی از این مسائلْ مشابهی در کتاب درسی نداشته‌اند. بااین‌حال، عملکرد دانش‌آموزان در حل مسائل زمینه‌مدار مطالعۀ تیمز پایین‌تر از میانگین بین‌المللی است. نتایج این پژوهش می‌تواند برنامه‌ریزان آموزشی را در شناسایی نقاط مثبت و منفی کتب درسی یاری کند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Evaluating the context-based problems of the fourth grade primary school math textbook and comparing it with the international studies

نویسندگان [English]

  • Fā'eze Firouzshāhi 1
  • Narges Yāftiyān 2
1 PhD Candidate in Mathematics Education, Shahid Rajāee Teacher Training University, Tehran, Iran
2 (PhD), Shahid Rajāee Teacher Training University, Tehran, Iran
چکیده [English]

The present study examined the context-based problems of the fourth grade primary school math textbook and also compared it with the latest published problems of the TIMSS 2015. This evaluation has been based on the degree of relevance of the context-based problems to the real world with the help of frameworks proposed in the related researches and the content area of the problems. It was a descriptive-analytical-comparative research, for which the proposed Brady model has been used. The research tool was the checklists whose face and content validity have been confirmed by experts and their reliability have been computed using the Holsti formula (0.88). The results showed that in the fourth grade math textbook, 83.89% of the problems are standard application and 16.11% are context separate, and these values for the TIMSS context-based problems are about 84% and 16%, respectively, which indicates the similarity of the distribution of these problems. In terms of content, the frequency of context-based problems is the same between the two sources, however the observed ratio among the content domains in the textbook is unbalanced. About half of the context-based problems of the TIMSS studies have a very similar example in the textbook, and the other half have the same content, but a different or slightly more complex solution method, and a few number of these problems have not been similar to the ones in the textbook. However, the students' performance in solving TIMSS study's context-based problems was lower than the international mean. The results of this research could help the educational planners in identifying the positive and negative points of textbooks.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Primary School Fourth Grade
  • Math Literacy
  • Textbook
  • Context-based Problems
  • TIMSS Study
ابراهیمی‌علویجه، محمد و یافتیان، نرگس. (1398). بررسی میزان انطباق کتاب درسی ریاضی پایۀ نهم با مسائل دنیای واقعی. فصلنامۀ تعلیم‌و‌تربیت، 3۵(۴)، 107-130.
احمدی، ساناز. (139۶). تحلیل محتوای کتاب ریاضی پایۀ دهم [پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد]. دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی.
افخمی، ربابه. (1390). بررسی سواد ریاضی دانش‌آموزان مقاطع ابتدایی، راهنمایی و دبیرستان با توجه به اثربخشی سبک‌های شناختی و جنسیت بر آن [پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد]. دانشگاه فردوسی مشهد.
افخمی، ربابه. (1393). بررسی سواد ریاضی دانش‌آموزان در طول مقاطع تحصیلی با توجه به تغییرات کتاب‌های درسی. نشریۀ آموزشی پژوهشی اتحاد، 10، 21-34.
بخشعلی‌زاده، شهرناز و کاشفی، معصومه. (139۶). سؤالات قابل انتشار تیمز 201۵ ریاضی و علوم چهارم ابتدایی. مؤسسۀ فرهنگی مدرسۀ برهان.
پژمان، حمیدرضا و گویا، زهرا. (1397). تیمز؛ آینه‌ای برای دیدن خود. مجلۀ رشد آموزش ریاضی، 35(3)، 4-14.
خانی، نفیسه و رفیع‌پور، ابوالفضل. (1394). تحلیل محتوای کتاب‌های ریاضی جدیدالتألیف دورۀ ابتدایی بر اساس رویکرد مدل‌سازی [مقالۀ ارائه‌شده]. مجموعۀ مقالات هفتمین همایش ملی آموزش، دانشگاه شهید رجایی، تهران، ایران.
دافعی، حمید. (1391). اصول آموزش ریاضی در دورۀ ابتدایی. نشر دانش زنجان.
داوودی، خسرو.، رستگار، آرش و عالمیان، وحید. (1399). ریاضی اول دبستان (چاپ هشتم). شرکت چاپ و نشر کتاب‌های درسی ایران.
دبیرخانه شورای عالی آموزش‌وپرورش. (1391). برنامۀ درسی ملی جمهوری اسلامی ایران. انتشارات وزارت آموزش‌وپرورش.
رفیع‌پور، ابوالفضل و مولایی، ریحانه. (1399). تحلیل محتوای کتاب‌های ریاضی دورۀ اول و دوم متوسطه بر اساس رویکرد مدل‌سازی. فصلنامۀ پژوهش در آموزش ریاضی، 1(1)، 29-44.
رفیع‌پور، ابوالفضل و گویا، زهرا. (1389). ضرورت و جهت تغییر در برنامۀ درسی ریاضی مدرسه‌ای از دیدگاه معلمان. مجلۀ نوآوری‌های آموزشی، 9(1)، 91-120.
شایان، مریم. (139۶). ارزیابی عملکرد دانش‌آموزان پایۀ نهم در آزمون سواد ریاضی [پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد]. دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی.
ضیانژاد، آسیه. (139۵). بررسی نقش تغییرات محتوایی برنامۀ درسی بر عملکرد دانش‌آموزان کلاس چهارم ابتدایی در آزمون های بین‌المللی تیمز شهر شیراز [پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد]. دانشگاه آزاد اسلامی واحد مرودشت.
غلامی، محمدجواد. (1399). بررسی تغییر و تحولات برنامۀ درسی جدید ریاضی دورۀ ابتدایی. فصلنامۀ پژوهش در آموزش ریاضی، 1(1)، 45-54.
فیروزشاهی، فائزه. (1399). بررسی کتب ریاضی مقطع ابتدایی بر اساس توجه به سواد ریاضی [پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد]. دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی.
کیان، مریم.، دانایی زارچی، ریحانه و زندوانیان نائینی، احمد. (1398). تحلیل تطبیقی برنامۀ درسی ریاضیات پایۀ چهارم ابتدایی ایران با کشورهای پیشگام در آزمون بین‌المللی تیمز. فصلنامۀ ایرانی آموزش‌وپرورش تطبیقی، 2(2)، 207-229.
معطی، رضا و غلام‌آزاد، سهیلا. (1393)، اعداد اعشاری و ریاضی مدرسه‌ای در ایران، مجلۀ رشد آموزش ریاضی، 31(3)، 4-11.
ملکی، فاطمه. (139۵). تحلیل محتوای کتاب ریاضی پایۀ هشتم [پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد]. دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی.
نوریان، محمد. (1393). راهنمای عملی تحلیل محتوای کتاب‌های درسی دورۀ ابتدایی (چاپ چهارم). نشر شورا
Al-Saadi, A. W. Q. S., & Al-Kinani, H. K. R. (2021). Analysis of mathematics books in the basic education stage according to TIMSS standards. Psychology and Education Journal, 58(4), 2629-2640.‏
Asmara, A., & Risnanosanti, R. (2019). Literacy siswa smp melalui model problem based learning. Jurnal Math-UMB. Edu, 6(3), 33-39.‏ 
Chen, X. (2022). The effects of individual-and class-level achievement on attitudes towards mathematics: An analysis of Hong Kong students using TIMSS 2019. Studies in Educational Evaluation, 72, 101-113.‏
Fornero, E., & Prete, A. L. (2019). Voting in the aftermath of a pension reform: the role of financial literacy. Journal of Pension Economics & Finance, 18(1), 1-30. 
Galbraith, P. L., & Stillman, G. (2001). Assumptions and context: Pursuing their role in modelling activity. Modelling and mathematics education, ICTMA, 9, 300-310.
Herranen, J., Kousa, P., Fooladi, E., & Aksela, M. (2019). Inquiry as a context-based practice–a case study of pre-service teachers’ beliefs and implementation of inquiry in context-based science teaching. International Journal of Science Education, 41(14), 1977-1998.‏
Khodaria, S., Maharani, A., & Sulaiman, H. (2019). The Analysis of Item Problems in High School Mathematics Textbook in Indonesia (2016 Revision Edition) Reviewed from The Cognitive Aspect of TIMSS. Indonesian Journal of Learning and Instruction, 2(1), 65-71.‏
Koršňáková, P., & Dohr, S. (2022). Context and Implementation of TIMSS 2019 at Grade Four in the Dinaric Region. In B. Japelj Pavešic, P. Koršňáková, & S. Meinck (Eds.), Dinaric Perspectives on TIMSS 2019 (pp. 15-38). Springer, Cham.
Mejía-Rodríguez, A. M., Luyten, H., & Meelissen, M. R. (2021). Gender differences in mathematics self-concept across the world: An exploration of student and parent data of TIMSS 2015. International Journal of Science and Mathematics Education, 19(6), 1229-1250.‏
Mullis, I. V. S., Martin, M. O., Foy, P., Kelly, D. L., & Fishbein, B. (2020). TIMSS 2019 International Results in Mathematics and Science. Boston College, TIMSS & PIRLS International Study Center website: https://timssandpirls.bc.edu/timss2019/international-results/
Mullis, I. V. S., & Martin, M. O. (Eds). (2017). TIMSS 2019 assessment frameworks. TIMSS & PIRLS International Study Center, Lynch School of Education, Boston College and International Association for the Evaluation of Educational Achievement (IEA). https://timss2019.org/wp-content/uploads/frameworks/T19-Assessment-Frameworks.pdf
Mullis, I. V., Martin, M. O., Foy, P. & Hooper, M. (2016). TIMSS 2015 international results in mathematics. Boston College, TIMSS & PIRLS International Study Center website: https://timssandpirls.bc.edu/timss2015/international-results/wp-content/uploads/filebase/full%20pdfs/T15-International-Results-in-Mathematics.pdf
Mullis, I. V. S., Martin, M. O. (Eds.). (2013). TIMSS 2015 assessment frameworks. Boston College, TIMSS & PIRLS International Study Center website: https://timssandpirls.bc.edu/timss2015/downloads/T15_Frameworks_Full_Book.pdf
Mullis, I. V. S., Martin, M. O., Foy, P., & Arora, A. (2012). TIMSS 2011 international results in mathematics. TIMSS & PIRLS International Study Center, Boston College. https://timssandpirls.bc.edu/timss2011/downloads/t11_ir_mathematics_fullbook.pdf
Nadhilah, H., Asyril, A., & Azainil, A. (2021). Analysis of questions based on the cognitive dimension of the TIMSS in mathematics textbook curriculum 2013 class VII. Educational Studies: Conference Series, 1(1), 1-7.‏
Ojose, B. (2011). Mathematics literacy: Are we able to put the mathematics we learn into everyday use. Journal of Mathematics Education, 4(1), 89-100.
Organisation for Economic Co-operation and Development. (2019). PISA 2018 Assessment and Analytical Framework: Science, Reading, Mathematics and Financial Literacy. OECD.
Ševa, N., Jošić, S., & Đerić, I. (2021, May 13– 16). Trends in mathematics achievement in the 4th grade of primary school: TIMSS 2019 in Serbia [Conference presentation abstract]. 27th Scientific Conference Empirical Studies in Psychology. Faculty Of Philosophy, University of Belgrade. http://ipir.ipisr.org.rs/handle/123456789/483.
Shield, M., & Dole, S. (2013). Assessing the potential of mathematics textbooks to promote deep learning. Educational studies in mathematics, 82(2), 183-199.. 
Stacey, K. (2015). The international assessment of mathematical literacy: PISA 2012 framework and items. In S. Cho (Ed.), Selected regular lectures from the 12th International Congress on Mathematical Education (pp.771-790). Springer, Cham.
Stillman, G. A. (2015). Applications and modelling research in secondary classrooms: What have we learnt?. In S. Cho (Ed.), Selected regular lectures from the 12th International Congress on Mathematical Education (pp. 791-805). Springer, Cham.
Vincent, J., & Stacey, K. (2008). Do mathematics textbooks cultivate shallow teaching? Applying the TIMSS video study criteria to Australian eighth-grade mathematics textbooks. Mathematics Education Research Journal, 20(1), 82-107.
Wernet, J. L. (2015). What's the story with story problems? Exploring the relationship between contextual mathematics tasks, student engagement, and motivation to learn mathematics in middle school. Michigan State University.‏
Yilmaz, N., Zeynep, A. Y., & Aydin, Ş. (2021). An Investigation of Tasks in the Mathematics Textbooks and Objectives in Mathematics Curriculum from 4th to 8th Grade Related with Data Content Domain According to TIMSS 2019 Cognitive Domains. Cukurova University Faculty of Education Journal, 50(2), 1397-1436.‏
  • تاریخ دریافت: 23 آبان 1400
  • تاریخ بازنگری: 09 بهمن 1400
  • تاریخ پذیرش: 01 مهر 1401
  • تاریخ اولین انتشار: 01 مهر 1401