تأثیر آموزش کارکردهای اجرایی عصبی- شناختی بر گرایش به تفکر انتقادی دانش‌آموزان دورة اول متوسطة شهر تبریز

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری روان‌شناسی تربیتی دانشگاه تبریز

2 استاد آموزش علوم در مدارس ابتدایی دانشگاه تبریز

3 استاد روان‌شناسی تربیتی، دانشگاه تبریز

چکیده


پژوهش کنونی با هدف تعیین اثربخشی آموزش کارکردهای عصبی- شناختی بر گرایش به تفکر انتقادی دانش‌آموزان دورة اول متوسطه شهر تبریز انجام گرفت. روش پژوهش کنونی از نوع «شبه آزمایشی» با طرح پیش‌آزمون و پس‌آزمون با گروه کنترل بود. جامعة آماری تحقیق را تمام دانش‌آموزان پسر دورة اول متوسطه شهر تبریز در سال تحصیلی 96-1395 تشکیل می‌دادند. روش نمونه‌گیری به‌صورت خوشه‌ای چندمرحله‌ای بود که ابتدا از بین مدرسه‌های متوسطة دورة اول پسرانه، ۱۰ مدرسه و سپس از بین ۱۰ مدرسه، دو مدرسه با گروه آزمایش از یک مدرسه (30 نفر) و گروه گواه (30 نفر) هم از مدرسة دیگری (برای جلوگیری از انتشار عمل آزمایشی به آزمودنی‌های گروه گواه) انتخاب شدند. به دانش‌آموزان گروه آزمایش، کارکردهای عصبی- شناختی در زمینة برنامه‌ریزی در 20 جلسه، انعطاف‌پذیری شناختی در 10 جلسه و تقویت حافظة کاری در 11 جلسه آموزش داده شد. برای جمع‌آوری داده‌ها از «پرسش‌نامة گرایش به تفکر انتقادی ریکتس» استفاده شد. داده‌ها با استفاده از آزمون آماری کوواریانس مورد تجزیه‌وتحلیل قرار گرفتند. یافته‌ها نشان دادند که اثربخشی آموزش کارکردهای اجرایی عصبی- شناختی در تقویت گرایش به تفکر انتقادی با میزان اثر 0.369 مثبت تأیید شد و در ضمن در ارتباط با اثربخشی کارکردهای اجرایی عصبی- شناختی بر مؤلفه‌های گرایش به تفکر انتقادی، مؤلفه‌های خلاقیت و تعهد با تأثیر مثبت گزارش شده است. این در حالی است که در مورد مؤلفة «بالندگی» تفاوت خاصی بین گروه آزمایش و کنترل مشاهده نشده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The effect of teaching neurocognitive functions on the Tabriz first cycle secondary school students' disposition toward critical thinking

نویسندگان [English]

  • Dāvood Mohammadi 1
  • Eskandar Fathi Āzar 2
  • Mirmahmood Mirnasab 3
  • Shahrām Vāhedi 3
1 PhD Candidate in Educational Psychology at the University of Tabriz
2 (PhD), University of Tabriz
3 (PhD), University of Tabriz
چکیده [English]

The present research was done with the purpose of determining the effectiveness of training neurocognitive functions on the disposition of the first cycle secondary school students of Tabriz toward critical thinking.‎ It was a quasi-experimental research with pre-test post-test control group design.‎ The research population included all male students of the first cycle secondary schools of Tabriz during 2016-2017 academic year.‎ The research sample was selected using multistage cluster sampling method. First, 10 schools were selected from among the first cycle secondary schools of Tabriz. Then, from among those 10 schools, just 2 schools were chosen.‎ 30 students from one school were chosen as the experimental group and 30 other students were chosen from the other school as control group. The experimental group was taught neurocognitive functions on planning during 20 sessions, cognitive flexibility during 10 sessions, and reinforcement of working memory during 11 sessions.‎ To collect data, Ricketts’ critical thinking disposition questionnaire was used.‎ The data was analyzed using the covariance statistical test.‎ Findings revealed 0.‎339 positive effect of training neurocognitive functions on the reinforcement of disposition toward critical thinking. Also, regarding the effectiveness of neurocognitive functions on the components of disposition to critical thinking, creativity and commitment, a positive effect was reported, whilst no difference was observed between the experimental and control groups regarding the eloquence component.‎

کلیدواژه‌ها [English]

  • Neurocognitive Functions
  • critical thinking
  • creativity
  • Commitment
  • Eloquence

ارجمند نیا، علی‌اکبر؛ رویتوند غیاثوند، صغری و شریفی، علی. (1394). بررسی رابطه کارکردهای اجرایی و باورهای غیرمنطقی در نوجوانان بزهکار و غیر بزهکار. فصل‌نامة پژوهش‌های کاربردی روان‌شناختی، 6(2)، 14-1.

امیری، محسن؛ پورمراد کهن، پریسا؛ فرهای‌نیا، حمزه و شاهقلیان، مهناز. (1395). رابطة حافظه دیداری- فضایی با گرایش به تفکر انتقادی و نگرش نسبت به خلاقیت با توجه به رجحان نیمکره مبنایی بر تعمیم‌پذیری کارکردهای شناختی نیمکرة راست مغز. مجلة روان‌شناسی شناختی، 10(14)، 58-45.

بدری گرگری، رحیم؛ فتحی آذر، اسکندر؛ حسینی نسب، سید داوود و مقدم واحد، محمد. (1389). تأثیر بازاندیشی در عمل بر تفکر انتقادی دانشجو معلمان مراکز تربیت‌معلم تبریز. مجلة پژوهش‌های روان‌شناسی بالینی و مشاوره، 11(1)، 210-189.

کاشانی موحد، آمنه. (1384). رابطة حافظه فعال و پایداری هیجانی دانش‌آموزان با و بدون اختلال نارسایی توجه (پایان‌نامه منتشرنشدة کارشناسی ارشد). دانشگاه علامه طباطبایی، تهران.

گراوند، هوشنگ؛ سبزیان، سعیده؛ کامکار، پیمان و کرمی، شجاع. (1393). نقش کارکردهای سبک تفکر بر یادگیری خودراهبر و گرایش به تفکر انتقادی. دوفصل‌نامة راهبردهای شناختی در یادگیری، ۱(۲)، 30-17.

Adam, A., & Manson, T. (2014). using pseudo-science activity to teach critical thinking. Journal of Teaching of Psychology, 41(2) 130-134.

Alghafri, A. S. R., & Ismail, H. N. B. (2011). The effects of neuroscience-and non-neuroscience-based thinking strategies on primary school students’ thinking. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 15, 3291-3298.

Bornstein, M. H., Davidson, L., Keyes, C. L. M., & Moore, K. A. (Eds.). (2003). Crosscurrents in contemporary psychology. Well-being: Positive development across the life course. Mahwah, NJ, US: Lawrence Erlbaum Associates Publishers.

Daneman, M., & Carpenter, P. A. (1983). Individual differences in integrating information between and within sentences. Journal of Experimental Psychology: Learning, Memory, and Cognition, 9(4), 561-584.

Dawson, P., & Guare, R. (2004). Executive skills in children and Adolescents: apractical Guide to Assessment and intervention. New York: Guilford.

Dennis, J. P., & Vander Wal, J. S. (2010). The cognitive flexibility inventory: Instrument development and estimates of reliability and validity. Cognitive therapy and research, 34(3), 241-253.

Dewey, J. (1933). How We Think: A Restatement of the Relation of Reflective Thinking to the Educative Process. Boston: MA D.C. Heath & Co Publishers.

Ennis, C. (2002). An outline of goals for a critical thinking curriculum and assessment. Retrieved from http://faculty.ed.uiuc.edu/rhennis.

Gan, Y., Liu, Y., & Zhang, Y. (2004). Flexible coping responses to severe acute respiratory syndrome‐related and daily life stressful events. Asian Journal of Social Psychology, 7(1), 55-66.

Jacques, S., & Zelazo, P. D. (2005). On the possible roots of cognitive flexibility. In B. D. Homer & C. S. Tamis-LeMonda (Eds.), The development of social cognition and communication (pp. 53-81). Mahwah, NJ, US: Lawrence Erlbaum Associates Publishers.

Koolhof, R., Loeber, R., Wei, E. H., Pardini. D & D’escury, A. C. (2007). Inhibition defi cits of serious delinquent boys of low intelligence. Journal of Criminal Behavior and Mental Health, 17(5), 274–292.

Latzman, R. D., Elkovitch, N., Young, J., & Clark, L. A. (2010). The contribution of executive functioning to academic achievement among male adolescents. Journal of Clinical and Experimental Neuropsychology, 32(5), 455-462.

Lin, W. L., Shih, Y. L., Wang, S. W., & Tang, Y. W. (2018). Improving junior high students’ thinking and creative abilities with an executive function training program. Thinking Skills and Creativity, 29, 87-96.

LuisaSanz, María .(2012). Critical thinking, executive functions and their potential relationship. Journal of Thinking Skills and Creativity, 7(3), 271-279.

Marina, L. M., & Halpern, D.F. (2011). Pedagogy for developing critical thinking in adolescents: Explicit instruction produces greatest gains. Journal of Thinking Skills and Creativity, 6(1), 3-11.

Paul, R.C. (1993).Critical thinking: what every person needs to survive in a rapidly changing world. Santa Rosa, C.A: Foundation for Critical Thinking.

Phan, HP. (2010). Critical thinking as a self-regulatory process component in teaching and learning. Psicothema, 22(2), 284-292.

Pennington, B. F., & Ozonoff, S. (1996). Executive functions and developmental psychopathology. Journal of child psychology and psychiatry, 37(1), 51-87.

Riggs, N. R., Jahromi, L. B., Razza, R. P., Dillworth-Bart, J. E., & Mueller, U. (2006). Executive function and the promotion of social–emotional competence. Journal of Applied Developmental Psychology, 27(4), 300-309.

Ricketts, J. C. (2003). The efficacy of leadership development, critical thinking dispositions, and student academic performance on the critical thinking skills of selected youth leaders (Unpublished doctoral dissertation). University of Florida.

Welsh, M. C., & Pennington, B. F. (1998). Assessing frontal lobe functioning in children: Views from developmental psychology. Journal of Dev Neuropsychol, 4(3), 199-230.

Weyandt, L. L., & Willis, W. G. (1994). Executive functions in school‐aged children: Potential efficacy of tasks in discriminating clinical groups. Developmental neuropsychology, 10(1), 27-38.

Zelazo, P. D., & Müller, U. (2002). Executive function in typical and atypical development. In U. Goswami (Ed.), Blackwell handbooks of developmental psychology. Blackwell handbook of childhood cognitive development (pp. 445-469). Malden: Blackwell Publishing.

Zimmerman, B. (1998). A social cognitive view of self-regulated academic learning. Journal of Educational Psychology, 81(3), 329–339.

Zong, J. G., Cao, X. Y., Cao, Y., Shi, Y. F., Wang, Y. N., Yan, C., ... & Chan, R. C. (2010). Coping flexibility in college students with depressive symptoms. Health and quality of life outcomes, 8(1), 66-71.