ادراک معلمان از عوامل مؤثر بر ارتباط معلم ـ دانش‌آموز: تحلیل پدیدارشناسی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترای روان‌شناسی تربیتی، دانشگاه تهران

2 دانشیار گروه روان‌شناسی و علوم تربیتی دانشگاه تهران

3 استاد گروه روان‌شناسی و علوم تربیتی دانشگاه تهران

4 دانشیار گروه روانشناسی و علوم تربیتی دانشگاه شیراز

چکیده

ارتباط معلم-دانش‌آموز، صرفاً کنش و واکنش ساده‌ای از جانب دو سوی این رابطه نیست، بلکه تبادل کاملی است که در بستری از عوامل مؤثر بر آن شکل می‌گیرد. این مطالعه با هدف درک عوامل مؤثر بر این رابطه از دیدگاه معلمان انجام شده و در چارچوب روش تحقیق کیفی و طرح پدیدارشناسی به توصیف عمیق این عوامل پرداخته است. شرکت‌کنندگان در این پژوهش 19 معلم دورة ابتدایی (12 زن، 7 مرد) از دبستان‌های دولتی شهر شیراز بودند که به شیوة هدفمند انتخاب شدند و در مصاحبه‌های نیمه ساختاریافته شرکت کردند. بر مبنای یافته‌های این مطالعه، دیدگاه معلم دربارة رفتارهای کلاسی و خصوصیات دانش‌آموز، که در ارتباط با او مؤثر است، مسیرهای کلاسی که برای ارتباط با دانش‌آموز قابل بهره‌برداری‌اند، عوامل بیرون از دایرة رابطة معلم و دانش‌آموز، که بر ارتباط آن‌ها با یکدیگر اثر می‌گذارد، و ویژگی‌های خلقی، باورها و انگیزش معلم که در ارتباط او با دانش‌آموز مؤثرند، به دست آمد. این مؤلفه‌ها، دریافت ابعاد جامعی از دیدگاه معلم را پیرامون دغدغة پژوهش ممکن ساخت. نتایج این مطالعه، تبیین‌کنندة بسترهای ممکن برای مداخلة مثبت در رابطة معلم-دانش‌آموز است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Teachers’ perception of the factors influential on teacher-student relationship: A phenomenological analysis

نویسندگان [English]

  • Narjes Lāri 1
  • Elāhe Hejāzi 2
  • Javad Ejei 3
  • Bahram Jowkar 4
1 PhD Candidate in Educational Psychology at University of Tehrān
2 (PhD), Tehran University
3 Javād Ejei, University of Tehrān
4 Bahrām Jowkār, University of Shirāz
چکیده [English]

Teacher-student relationship is not just a simple interaction between its two sides, but rather a complete transaction that is formed in a context of the effective factors. This study aimed to understand the factors influencing this relationship from the teachers’ point of view. It was a qualitative research with phenomenological design, which tried to describe these factors, deeply. Participants included 19 primary school teachers (12 females, 7 males) selected from public primary schools in Shirāz city through purposive sampling method and they participated in the semi-structured interviews. The teachers’ viewpoint about the students’ classroom behaviors and specific characteristics that are important for their relationship, the classroom trajectories that can be used to communicate with the students, factors outside the teacher/student circle, which affect their relationship with each other, and the qualities of the teachers’ mood, beliefs and motivation that augment their relationship with the students were extracted as findings of this study. These components made it possible to get comprehensive dimensions of the teachers’ viewpoints on this research’s concern. The results could explain the possible substrates for the positive intervention in a student-teacher relationship.

کلیدواژه‌ها [English]

  • teacher-student relationship
  • Phenomenology
  • Teachers’ Perception
 الوانی، سیدمهدی؛ خانباشی، محمد و بودلایی، حسن. (1393). تبیین مفهوم اپوخه در پژوهشهای پدیدارشناختی و کاربرد آن در حوزه کارآفرینی. راهبرد، 71(23)، 217-241.
 اقدسی، سمانه؛ کیامنش، علیرضا؛ مهدوی هزاوه، منصوره و صفرخانی، مریم. (1392). تعامل معلم- دانشآموز در کالس درس مدارس و ناموفق موفق: مطالعه از موردی مدارس ابتدایی شرکتکننده در آزمون پرلز 2006 و تیمز 2007. تعلیموتربیت، 30(119)، 93-120.
 بیرامی، منصور؛ هاشمی، تورج؛ فتحیآذر، اسکندر و علایی، پروانه. (1392). قلدری سنتی و سایبری در نوجوانان دختر مدارس راهنمایی: نقش کیفیت ارتباط معلم-دانشآموز. روانشناسی تربیتی، 28(8)، 152-175.
 حسین چاری، مسعود و خیر، محمد. (1382). بررسی جوّ روانی-اجتماعی کلاس بهعنوان یکی از مؤلفههای فرهنگ مدرسه. علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه شهید چمران اهواز، 9(3-4)، 25-42.
 خواجه، لاله و حسینچاری، مسعود. (1390). بررسی رابطه اضطراب اجتماعی و جو روانی اجتماعی کلاس با خودکارآمدی تحصیلی در دانشآموزان دوره راهنمایی. روانشناسی تربیتی، 20(7)، 131-153.
 رحمانی زاهد، فهیمه؛ هاشمی، زهرا و نقش، زهرا. (1397). مدل یابی علی خلاقیت: نقش سبکهای تعامل معلم-دانشآموز و نیازهای بنیادی روانشناختی. اندیشههای نوین تربیتی، 14(1)، 31-54.
 شریفینیا، سیدحمید؛ عبادی، عباس و حکمت افشار، میترا. (1391). ویژگیهای استاد خوب از دیدگاه دانشجویان و اساتید پرستاری: یک مطالعه کیفی. نسیم تندرستی، 2(1)، 1-10.
 قلیزاده، آذر و یاراحمدی، خدیجه. (1380). بررسی مشکلات ارتباطی- عاطفی دانشآموزان و معلمان دوره متوسطه از دیدگاه دانشآموزان، معلمان و مدیران شهر اهواز سال 80-1379. دانش و پژوهش در روانشناسی کاربردی، 10(3)، 77-98.
 متقی، شکوفه؛ یزدی، سیده منور و بنی جمالی، شکوه السادات. (1393). ارتباط معلم-دانشآموز و تصمیم به ادامه یا ترک تحصیل: نقش واسطهای: نقش واسطهای انگیزش خود تعیین گری و عملکرد تحصیلی. پژوهش در نظامهای آموزشی، 27(8)، 35-58.
 محمدیباغملایی، حیدر و یوسفی، فریده. (1397). رابطهی ساختاری تعامل معلم-دانشآموز، درگیری تحصیلی و سازگاری دانشآموزان با مدرسه. مطالعات آموزش و یادگیری، 20(10)، 75-99.
 مؤمنی، آزاده؛ خامسان، احمد؛ راستگومقدم، میترا وطالبزاده شوشتری، لیلا. (1396). شناسایی ویژگیها و کنشهای معلم حمایت کننده از دیدگاه دانشآموزان: تحلیل کیفی. پژوهشهای تربیتی، (35)، 51- 71.
 عریضیسامانی، سیدحمیدرضا. (1383). رویکردهای عدالت اجتماعی بین معلمان شهر اصفهان. رفاه اجتماعی،3(13)، 145-163.
 کار، دیوید و ماخر، فنستر. (1385). روشهای تدریس پیشرفته (ترجمة هاشم فردانش). تهران: کویر. (اثر اصلی در سال 2000 چاپ شده است).
 مصرآبادی، جواد؛ بدری، رحیم و واحدی، شهرام. (1389). بررسی میزان بیانضباطیهای دانشآموزان در شرایط اعمال منابع مختلف اقتدار معلم. روانشناسی دانشگاه تبریز، 5(19)،138-161.
 ملتفت، قوام و خیر، محمد. (1391). پیشبینی بهزیستی روانشناختی دانشآموزان با توجه به ادراک از والدین با واسطهگری انگیزش. مطالعات آموزش و یادگیری، 4(1)، 137-157.
 Aldrup, K., Klusmann, U., Lüdtke, O., Göllner, R., & Trautwein, U. (2018). Student misbehavior and teacher well-being: Testing the mediating role of the teacher-student relationship. Learning and Instruction, 58, 126-136.
 Anderson, C. S. (1982). The search for school climate: A review of the research. Review of educational research, 52(3), 368-420.
 Baker, J. A. (2006). Contributions of teacher-child relationships to positive school adjustment during elementary school. Journal of School Psychology, 44, 211–229.
 Bronfenbrenner, U., & Morris, P. A. (1998). The ecology of developmental processes. In W. Damon & R. M. Lerner (Eds.), Handbook of child psychology: Theoretical models of human development (pp. 993-1028). Hoboken, NJ, US: John Wiley & Sons Inc.
 Brookfield, S. (1995). Becoming a critically reflective teacher. San Francisco, CA: Jossey-Bass.
 Cayanus, J. L., Martin, M. M., & Goodboy, A. K. (2009). The relation between teacher self-disclosure and student motives to communicate. Communication Research Reports, 26(2), 105-113.
 Cayanus, J. L., Martin, M. M., & Weber, K. (2003). The relationships between teacher self disclosure with out-of-class communication, student interest, and cognitive learning. Paper presented at the Southern States Communication Association Convention, Birmingham, AL.
 Christophel, D. M. (1990). The relationships among teacher immediacy behaviors, student motivation, and learning. Communication Education, 39(4), 323-340.
 Cong, L. X. (2005). Equal and leading: Two perspectives of teacher-student relationship. Journal of Educational Studies, 1(2), 27–31.
 Cornelius-White, J. (2007). Learner-centered teacher-student relationships are effective: A meta-analysis. Review of educational research, 77(1), 113-143.
 Davis, H. A. (2003). Conceptualizing the role and influence of teacher-student relationships are effective: A meta-analysis. Review of Educational Research, 77, 113-143.
 Deci, E. L., & Ryan, R. M. (2000). The "what" and "why" of goal pursuits: human needs and the self-determination of behavior. Psychological Inquiry, 11(4), 227–268.
 Fisher, D., Fraser, B., & Kent, H. (1998). Relationships between teacher-student interpersonal behaviour and teacher personality. School Psychology International, 19(2), 99-119.
 Giorgi, A., Giorgi, B., & Morley, J. (2017). The descriptive phenomenological psychological method.In C. Willig & W. S. Rogers(Eds.), Handbook of qualitative research in psychology, (pp. 176-192). Sage.
 Gresham, F. M., & Elliott, S. N. (2008). Social skills improvement system rating scales manual. Minneapolis, MN: NCS Pearson.
 Hamre, B. K., & Pianta, R. C. (2001). Early teacherchild relationships and the trajectory of children’s school outcomes through eighth grade. Child Development, 72, 625–638
 Harran, T. J. (2006). A study of teachers’ behavior. Communication Studies, 19, 19-34.
 Hsu, L. L. (2005). The relationship among teachers’ verbal and nonverbal immediacy behaviors and students’ willingness to speak in English in central Taiwanese college classrooms (Unpublished doctoral dissertation). Oral Roberts University, Tulsa, Oklahoma, U.S.A.
 Hughes, J. N., & Kwok, O. M. (2006). Classroom engagement mediates the effect of teacher–student support on elementary students' peer acceptance: A prospective analysis. Journal of school psychology, 43(6), 465-480.
 Hughes, J. N., & Kwok, O. M. (2007). Influence of student-teacher and parent-teacher relationships on lower achieving readers' engagement and achievement in the primary grades. Journal of educational psychology, 99(1), 39-58.
 Hughes, J. N., Luo, W., Kwok, O. M., & Loyd, L. K. (2008). Teacher-student support, effortful engagement, and achievement: A 3-year longitudinal study. Journal of educational psychology, 100(1), 1-19.
 Jennings, P. A., & Greenberg, M. T. (2009). The prosocial classroom: Teacher social and emotional competence in relation to student and classroom outcomes. Review of educational research, 79(1), 491-525.
 King, D. (2016). Internal Models of Attachment and the Teacher-Student Relationship during the Middle School transition: A Phenomenological Study. (Published phD Dissertation). Northcentral University.
 Lerner, R. M. (1998). Theories of human development: Contemporary perspectives. John Wiley & Sons Inc.
 Li, H., & Du, X. Y. (2013). Confronting cultural challenges when reconstructing the teacher-student relationship in a Chinese context. In Teaching and Learning Culture (pp. 79-94). SensePublishers, Rotterdam.
 Liu, P. (2013). Perceptions of the teacher-student relationship: A study of upper elementary teachers and their students. International Education, 42(2), 3-23.
 Mainhard, M. T., Brekelmans, M., den Brok, P., & Wubbels, T. (2011). The development of the classroom social climate during the first months of the school year. Contemporary educational psychology, 36(3), 190-200.
 McClowry, S. G., Rodriguez, E. T., Tamis-LeMonda, C. S., Spellmann, M. E., Carlson, A., & Snow, D. L. (2013). Teacher/student interactions and classroom behavior: The role of student temperament and gender. Journal of Research in Childhood Education, 27(3), 283-301.
 McHugh, R. M., Horner, C. G., Colditz, J. B, & Wallace, T. L. (2013). Bridges and barriers adolescent perceptions of student–teacher relationships. Urban Education, 48(1), 9-43.
 Mehrabian, A. (1969). Some referents and measures of nonverbal behavior. Behavioral Research Methods and Instrumentation, 1, 203-217.
 Moustakas, C. (1994). Phenomenological research methods. Thousand Oaks, CA: Sage
 Nikopoulos C. K., Keenan M. (2007). Using video modeling to teach complex social sequences to children with autism. Journal of Autism and Developmental Disorders, 37(4), 678-93.
 Pelletier, L. G., & Sharp, E. C. (2009). Administrative pressures and teachers' interpersonal behaviour in the classroom. School Field, 7(2), 174-183.
 Pelletier, L. G., Séguin-Lévesque, C., & Legault, L. (2002). Pressure from above and pressure from below as determinants of teachers' motivation and teaching behaviors. Journal of educational psychology, 94(1), 186-202.
 Pianta, R. C., Hamre, B. K., & Allen, J. P. (2012). Teacher-student relationships and engagement: Conceptualizing, measuring, and improving the capacity of classroom interactions. In Handbook of research on student engagement (pp. 365-386). Springer, Boston, MA.
 Pianta, R. C., Hamre, B., & Stuhlman, M. (2003). Relationships between teachers and children. In W. M.Reynolds & G. E. Miller (Eds.), Comprehensive handbook of psychology (Vol. 7, pp. 199–234). New York, NY: Wiley.
 Raufelder, D., Bukowski, W., & Mohr, S. (2013). Thick Description of the Teacher-student Relationship in the Educational Context of School: Results of an Ethnographic Field Study. Education and Training Studies, 1(2), 1-18.
 Riley, P. (2009). An adult attachment perspective on the student–teacher relationship & classroom management difficulties. Teaching and teacher education, 25(5), 626-635.
 Rosenfeld, L. B., Richman, J. M., & Bowen, G. L. (2000). Social support networks and school outcomes: The centrality of the teacher. Child and Adolescent Social Work Journal, 17(3), 205-226.
 Ryan, R. M. (1995). Psychological needs and the facilitation of integrative processes. Journal of personality, 63(3), 397-427.
 Sameroff, A. (2010). A unified theory of development: A dialectic integration of nature and nurture. Child development, 81(1), 6-22.
 Silver R. B., Measelle J. R., Armstrong J. M., Essex M. J. (2005). Trajectories of classroom externalizing behavior: Contributions of child characteristics, family characteristics, and the teacher–child relationship during the school transition. Journal of School Psychology, 43, 39–60.
 Spilt, J. L., & Koomen, H. M. (2009). Widening the view on teacher-child relationships: Teachers' narratives concerning disruptive versus nondisruptive children. School Psychology Review, 38(1), 86-101.
 Spilt, J. L., Hughes, J. N., Wu, J. Y., & Kwok, O. M. (2012). Dynamics of teacher–student relationships: Stability and change across elementary school and the influence on children’s academic success. Child development, 83(4), 1180-1195.
 Stroet, K., Opdenakker, M. C., & Minnaert, A. (2015). Need supportive teaching in practice: a narrative analysis in schools with contrasting educational approaches. Social Psychology of Education, 18(3), 585-613.
 Van IJzendoorn, M. H., Sagi, A., Lambermon, M., & Pianta, R. C. (1992). Beyond the parent: The role of other adults in children’s lives. New Dir Child Dev, 57, 5-24.
 Wu, Z., Hu, B. Y., Fan, X., Zhang, X., & Zhang, J. (2018). The associations between social skills and teacher-child relationships: A longitudinal study among Chinese preschool children. Children and Youth Services Review, 88, 582-590.
 Wubbels, T., Den Brok, P., Veldman, I., & van Tartwijk, J. (2006). Teacher interpersonal competence for Dutch secondary multicultural classrooms. Teachers and Teaching: theory and practice, 12(4), 407-433.