سازمان پژوهش و برنامه ریزی آموزشی نوآوری‌های آموزشی 1735-1235 25 1 2026 05 22 Analysis and ranking of students' specialized weakness components in simile, metaphor, permissible and irony تحلیل و رتبه‌بندی مؤلفه‌های ضعف تخصصی دانش‌آموزان در تشبیه، استعاره، مجاز و کنایه 103 124 225547 10.22034/jei.2025.460700.2954 FA محمدرضا پاشایی دانشیار، گروه آموزش زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران اکرم صفری استادیار، گروه علوم تربیتی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران 0000-0002-3408-2281 حاتم تقی نژاد کارشناسی ارشد، زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران Journal Article 2024 06 02 The purpose of the current research was to identify and rank the components of specialized weakness of the 11th grade humanities students in simile, metaphor, majaz and irony. According to the analysis of the research, the results of the research showed that among the specialized reasons for students' weakness are "inability to recognize hidden metaphors due to not recognizing features and accessories similar to those omitted" and "weakness of lexical and lexical treasure and semantic understanding of students in recognizing irony" with the highest importance coefficient of 29.39 and "students' inability in imagination or mental imagery to discover similarities and proportions between similar and similar in intensive and extensive similes", "students' weakness in grammar topics (additional combinations) in recognizing and understanding addition simile", "Students' inability to recognize the similarity link between the main and figurative meaning in metaphorical words", "Inability to recognize metaphorical addition due to students' grammatical weakness in recognizing types of nominal and additional combinations", "Inability to recognize and distinguish between the permissible array and metaphor due to the similarity of these arrays to each other", "weakness in understanding the semantic relationships and proximity of words to better learn the permitted array", "students' inability to distinguish between irony and permitted and due to the similarity of these arrays" and "weakness in Recognition of the infinitive and the structure of sentences and compound verbs for recognizing ironic expressions" with an importance coefficient of 25.28 have been assigned the lowest importance coefficient. هدف این پژوهش، تحلیل و رتبه‌بندی مؤلفه‌های ضعف تخصصی دانش‌آموزان پایۀ یازدهم رشتۀ علوم انسانی در تشخیص و فهم آرایه‌های تشبیه، استعاره، مجاز و کنایه بود. پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر نوع داده‌ها آمیختۀ اکتشافی بود که به شیوۀ متوالی کیفی ـ کمّی انجام شد. در بخش کیفی، 10 نفر از دبیران ادبیات فارسی با روش نمونه‌گیری هدفمند تا رسیدن به اشباع نظری انتخاب شدند و داده‌ها از طریق مصاحبۀ نیمه‌ساختاریافته و عمیق گردآوری شد. تحلیل داده‌ها با روش تحلیل محتوا و کدگذاری باز، محوری و انتخابی انجام گرفت. روایی از طریق خودبازبینی محقق و پایایی با شاخص تکرارپذیری تأیید شد.<br>در بخش کمّی، جامعۀ آماری شامل دبیران ادبیات فارسی و علوم و فنون شهرستان آبیک در سال تحصیلی 1403-1402 و دانش‌آموزان پایۀ یازدهم انسانی بود. نمونۀ دبیران به‌صورت تمام‌شمار (20 نفر) و نمونۀ دانش‌آموزان بر اساس جدول کرجسی ـ مورگان، 210 نفر و به روش تصادفی ساده انتخاب شد. ابزار گردآوری داده‌ها پرسش‌نامۀ محقق‌ساختۀ 26 سؤالی بود که روایی صوری و پایایی آن با آلفای کرونباخ تأیید شد. داده‌ها با آمار توصیفی و آزمون T تحلیل شدند.<br>یافته‌ها نشان داد ضعف‌های تخصصی دانش‌آموزان در علم بیان در چهار دستۀ تشبیه، استعاره، مجاز و کنایه قرار می‌گیرد. بیشترین ضریب اهمیت (39/29) مربوط به «ناتوانی در تشخیص استعارۀ پنهان به دلیل تشخیص ندادن ویژگی‌ها و لوازم مشبه‌به محذوف» و نیز «ضعف گنجینۀ واژگانی و فهم معنایی در تشخیص کنایه» بود. کمترین ضریب اهمیت (28/25) به مؤلفه‌هایی چون ضعف در تصویرسازی ذهنی در تشبیه، نارسایی در مباحث دستوری و ترکیبات اضافی، دشواری در تشخیص پیوند معنای اصلی و مجازی، تفکیک مجاز و استعاره، فهم روابط معنایی و مجاورت واژه‌ها، تمایز کنایه و مجاز و شناخت مصدر و ساختار فعل‌های مرکب اختصاص داشت. https://noavaryedu.oerp.ir/article_225547_fa5449615348726a9b61412600bab45d.pdf