سازمان پژوهش و برنامه ریزی آموزشی نوآوری‌های آموزشی 1735-1235 مقالات آماده انتشار 2025 09 27 Content Analysis of Social Studies Textbooks for Grades Four to Six in Terms of Attention to Ethnic-Racial Literacy Components تحلیل محتوای کتاب‌های مطالعات اجتماعی چهارم تا ششم ابتدایی از لحاظ میزان توجه به مولفه‌های سواد قومی – نژادی 230485 10.22034/jei.2025.535742.3256 FA داود طهماسب زاده شیخلار استاد گروه علوم تربیتی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران. 0000-0001-7344-9931 حنانه بهشتی دانشجوی دکتری برنامه ریزی درسی، دانشکده علوم تربیتی و روان‌شناسی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران Journal Article 2025 07 19 This study aimed to analyze the content of social studies textbooks for grades 4 to 6 in the 2024–2025 school year, focusing on the inclusion of ethnic-racial literacy components. Using a quantitative content analysis method, data were gathered through a checklist comprising six components: conceptual understanding, ethnic-racial awareness, awareness of racism and ethnocentrism, equity and justice, identity formation, and respect and ethics. The unit of analysis included content, images, activities, and questions, with each recorded unit being one theme. Shannon entropy was used to weigh the importance of each component. A total of 259 themes related to ethnic-racial literacy were identified: 37 on conceptual understanding, 135 on ethnic-racial awareness, 16 on awareness of racism and ethnocentrism, 12 on equity and justice, 15 on identity formation, and 44 on respect and ethics. The component “equity and justice” ranked highest in importance (0.208), followed by “identity formation” (0.115) and “conceptual understanding” (0.099). “Respect and ethics” and “ethnic-racial awareness” held the lowest relative importance. While the textbooks showed some attention to ethnic-racial literacy, the depth and distribution of components were uneven. این پژوهش با هدف بررسی میزان توجه به مؤلفه‌های سواد قومی-نژادی در کتاب‌های مطالعات اجتماعی پایه‌های چهارم، پنجم و ششم ابتدایی سال تحصیلی ۱۴۰۳–۱۴۰۴ با روش تحلیل محتوای کمی انجام شد. داده‌ها با استفاده از چک‌لیست مشتمل بر ۶ مؤلفه شامل مفهوم‌شناسی، آشنایی قومی نژادی، آگاهی از نژادپرستی و قوم‌گرایی، برابری و عدالت، هویت‌یابی، و احترام و اخلاق گردآوری گردید. واحد تحلیل، محتوا، تصاویر، فعالیت‌ها و پرسش‌ها و واحد ثبت، یک مضمون بود. با بهره‌گیری از آنتروپی شانون، میزان اهمیت هر مؤلفه تعیین شد. مجموعاً ۲۵۹ مضمون مرتبط با سواد قومی-نژادی شناسایی شد: ۳۷ مضمون مرتبط با مفهوم‌شناسی، ۱۳۵ با آشنایی قومی نژادی، ۱۶ با آگاهی از نژادپرستی، ۱۲ با برابری و عدالت، ۱۵ با هویت‌یابی و ۴۴ با احترام و اخلاق. مؤلفه «برابری و عدالت» با ضریب اهمیت 208/0 در رتبه نخست قرار گرفت. مؤلفه‌های «هویت‌یابی» و «مفهوم‌شناسی» به‌ترتیب با وزن‌های 115/0 و 099/0رتبه‌های دوم و سوم را کسب کردند. «احترام و اخلاق» و «آشنایی قومی نژادی» کمترین اهمیت نسبی را داشتند. به‌طور کلی، توجه نسبی به مؤلفه‌ها وجود دارد ولی در عمق و توزیع آن‌ها ناهماهنگی مشاهده می‌شود. https://noavaryedu.oerp.ir/article_230485_2f4ec1b83b0619bfc2bd227f1ae5afd1.pdf