عنوان طرح: پژوهش برای دست یابی به فلسفه آموزش و پرورش جمهوری اسلامی ایران
مجری: دکتر خسرو باقری
ناظر: حجت الاسلام والمسلمین دکتر احمد احمدی
تاریخ شروع: بهمن ماه ۱۳۷۸
پایان: اسفند ماه ۱۳۸۰
 
چکیده طرح
تاکنون به صراحت و به صورت مدون، فلسفه ای برای آموزش و پرورش کشور ما مشخص نشده است. با توجه به نقش بنیادی و هدایت کننده فلسفه آموزش و پرورش آشکار است که تدوین چنین فلسفه ای شرط لازم و اجتناب ناپذیری برای تأمین انسجام فکری و عملی در سطوح تصمیم گیری و نیز اجرایی آموزش و پرورش است.
تحقیق حاضر که در پی فراهم آوردن صورت بندی اولیه برای فلسفه آموزش و پرورش کشور بوده است، عناصر و چارچوب اساسی چنین فلسفه ای را در اندیشه اسلامی که بستر اصلی فرهنگ جامعه محسوب میشوند جست وجو کرده است. سؤالهای اصلی تحقیق، ناظر به آن بوده اند که آموزه های اساسی اسلام در ابعاد هستی شناختی معرفت شناختی و ارزش شناختی مشخص شوند و بنا به اقتضای آنها مفهوم تعلیم و تربیت، هدف، مبانی، اصول و روشهای آن معین شوند و نقش این مجموعه به منزله چارچوب،معیاری در تحلیل و نقد وضع جاری آموزش و پرورش شرح داد.
تحلیل پیشینه نشان داده است که سه رویکرد در تدوین اندیشه اسلامی در باب آموزش و پرورش اسلامی وجود دارد اعراض کلی از فلسفه و اکتفا به متون دینی تکیه بر نظامهای فلسفی مسلمانان و استفاده از فلسفه مانند روش و ساختاری برای مطالعه متون دینی در تحقیق حاضر نیز رویکرد سوم اتخاذ شده است.
در روش شناسی تحقیق، الگوی پیشنهادی ویلیام فرانکنا برای تحلیل فلسفه‌های آموزش و پرورش مورد بررسی و استفاده قرار گرفته است. این الگو که به صورت زنجیره ای از قیاسهای عملی مطرح گردیده، بررسی و بازسازی شده و شکل بازسازی شده آن در صورت بندی فلسفه آموزش و پرورش به کار گرفته شده است.
در اشاره به یافته‌های این تحقیق مفهوم گسترده ای از مبانی آموزش و پرورش مدنظر بوده است. همچنین مبانی ناظر به گزاره‌های توصیفی و تبیینی در سه دسته مورد بحث قرار گرفته است نقش مبانی نوع ۱ در تعیین هدف و مفهوم اساسی آموزش و پرورش نقش مبانی نوع ۲ در تعیین اصول آموزش و پرورش و نقش مبانی نوع ۳ در تعیین روشهای آموزش و پرورش آشکار میشود.
مبانی نوع ۱، شامل گزاره‌های هستی شناختی انسان شناختی و ارزش شناختی است که هدف و مفهوم اساسی آموزش و پرورش را مشخص میکند در این قسمت حیات پاک به منزله هدف غایی آموزش و پرورش پیشنهاد شده است. حیات،پاک متضمن تحولی در ابعاد فردی و اجتماعی زندگی آدمی براساس گرویدن به خداست. در این گونه از زندگی، جسم و جان فرد و نیز عرصه حیات جمعی از پلیدی به پاکی می گراید حیات،پاک، مستلزم آن است که فرد در،جسم به،پاکی سلامت و قوت نائل شود؛ در اندیشه به اعتقادهای درست دست یازد؛ در گرایش و اراده حرکتی معطوف به خیر بیابد و در عرصه حیات جمعی به غنا عفت، عدالت و رأفت برسد مفهوم اساسی آموزش و پرورش، ناظر به جریان ربوبی شدن آدمی است؛ جریانی دوسویه از ناحیه مربی و متربی که با نظر به آن معلم محوری» و «شاگرد محوری»، هر دو به سبب یکسویگی، غیر قابل قبولند.
مبانی نوع ۲ شامل دسته ای از گزاره‌های انسان شناختی معرفت شناختی و ارزش شناختی است که اصول آموزش و پرورش را معین میسازند. مقصود از اصول گزاره‌های تجویزی است که قواعد راهنمای عمل را در آموزش و پرورش معلوم می.کنند با توجه به اقسام سه گانه این نوع مبانی اصول آموزش و پرورش در سه محور اصول انسان شناختی، معرفت شناختی و ارزش شناختی مطرح شده است.
مبانی نوع 3، شامل گزاره‌های واقع نگری است که دسترسی به روشهای آموزش و پرورش را میسر می سازد. این دسته از مبانی اغلب ناظر به گزاره‌های تجربی است و از همین رو فراهم آوردن و استفاده از داده های تجربی در آن نقش اساسی را ایفا می.کند در این قسمت نمونه ای از مبانی و روشهای آموزش و پرورش توضیح داده شده است.
با نظر به چارچوب و معیارهای به دست آمده تحلیل هایی نقدگونه در مورد وضع رایج آموزش و پرورش مطرح شده است. این تحلیل ها شامل روش شناسی یافته‌های تجربی مؤثر بر آموزش و پرورش مهارت گرایی در آموزش فنی و حرفه ای گرایش به فناوری اطلاعات و جریان اصلاحات در آموزش و پرورش است.
 
ساخت و هنجاریابی آزمون پیشرفت تحصیلی در مطالعات اجتماعی پایه اول دبیرستان
عنوان: طرح ساخت و هنجاریابی آزمون پیشرفت تحصیلی در مطالعات اجتماعی پایه اول
دبیرستان
مجری: عبدالمجید اورنگی
استاد راهنما: دکتر کمال درانی
استادان مشاور: دکتر محمد کاظم سلیمی زاده دکتر نوروز علی کرم دوست
تاریخ شروع طرح: 25/5/79
 
چکیده طرح
هدف تحقیق، ساخت و هنجاریابی آزمون پیشرفت تحصیلی درس مطالعات اجتماعی برای پایه اول دبیرستان در سال تحصیلی ۷۹ - ۱۳۷۸ در شهر تهران بود که در سه مرحله به شرح زیر به اجرا درآمد:
ابتدا بر اساس محتوای کتاب، جدول مشخصاتی مبتنی بر دو بعد هدفهای آموزشی (رفتاری) و حیطه های شناختی تدوین شد. سپس با توجه به فصلهای کتاب و اهمیت و ضرورت هر مطلب برای کل کتاب تعداد ۲۲۸ سؤال تهیه شد. این سؤالات در دو فرم جداگانه همتا شدهاند هر کدام شامل یکصد و چهارده سؤال که از نظر محتوایی و در بعد شناختی یکسان ولی از نظر صوری متفاوت بودند. هر دو فرم را برای اصلاحات احتمالی از نظر گویایی، مفهوم بودن و.... در مرحله مقدماتی روی ۳۰ نفر از دانش آموزان (۱۵ نفر دختر و ۱۵ نفر)‌ پسر اجرا کردیم برای روایی سؤالات نظرات تعدادی از مؤلفان کتاب و دبیران متخصص و مجربی را که به تدریس این درس اشتغال داشتند جویا شدیم. با لحاظ نمودن نظرات این افراد، فرم تجربی آزمون را اجرا و از لحاظ همسانی درونی هر دو فرم را تجزیه و تحلیل کردیم. در نهایت از مجموعه دو،فرم برای هر فرم ۵۵ سؤال را مناسب تشخیص دادیم و به عنوان فرم نهایی برگزیدیم. سپس فرم نهایی آزمون را اجرا کردیم.
در این مرحله با استفاده از دو نظریه «کلاسیک» و «الگوی سؤال – پاسخ»، هر دو مجموعه سؤالات فرم الف و ب را تجزیه و تحلیل کردیم در نظریه کلاسیک برای اطمینان بیشتر از روایی آزمون همبستگی داده های حاصل از اجرای دو فرم آزمون را با متغیر ملاک نمره‌های دانش آموزان در خرداد ماه محاسبه کردیم.
(برای فرم الف 0.460 = r و برای فرم ب 0.480 = r که هر دو در سطح 0.001< P معنی دار بودند). با اطمینان از روایی آزمون پایایی آنها را نیز از طریق میزان همبستگی هر دو فرم آزمون الف و ب با یکدیگر محاسبه کردیم ( r= 0.73 که در سطح 0.001< P معنی دار بودند). همچنین، ضریب آلفای کرنباخ را نیز برای آگاهی بیشتر از پایایی هر دو فرم آزمون مورد محاسبه قرار دادیم که برای فرم الف ۹۵ / ۰ و برای فرم ب ۹۴ / ۰ برآورده شد. سپس ضریب تمیز (برای فرم الف بین 0.49 تا 0.88 و فرم ب 0.40 تا 0.79) و دشواری (برای فرم الف بین 0.34 تا 0.78 و برای فرم ب بین 0.34 تا 0.80) سؤالات محاسبه گردید. پس از آن گزینه‌های سؤالات را از نظر وضعیت ساخت برای جلب و جذب افراد گروه‌های آزمودنی قوی و ضعیف تحلیل کردیم که به دلیل جذب متناسب آزمودنیهای قوی و ضعیف به وسیله گزینه‌های صحیح و انحرافی این طور استنباط گردید که سؤالات طرح شده از نظر صوری بسیار مطلوب تدوین شده اند.
سؤالات ساخته شده هر دو فرم آزمون با الگوی نظریه سؤال - پاسخ نیز تجزیه و تحلیل شد. همه سؤالات ساخته شده هر دو فرم الف و ب (به جز در فرم الف. سؤالات ۲۴، ۳۷ و ۵۵ و در فرم ب سؤالات ۱۱، ۳۶ و ۵۴) با مدل لجستیکی سه پارامتری هماهنگی داشتند. از نظر ضریب شیب، دشواری و عامل حدس نیز مطلوبیت سؤالات آزمون تأیید شد همچنین بین عملکرد دو گروه دختر و پسر در فرم الف و ب، تفاوت معنی داری مشاهده گردید که بر این اساس، جدول نرمی جداگانه برای هر گروه از دختران و پسران پایه اول دبیرستان شهر تهران به تفکیک فرمهای آزمون ساخته شد.
 
پیشنهادات
واقعیت این است که با وجود اهمیت و جایگاهی که آزمونهای پیشرفت تحصیلی از نظر ساخت و به کارگیری در زمینه‌های گوناگون تعلیم و تربیت در نظامهای آموزشی پیشرفته دنیا دارند، در نظام آموزشی ما نه تنها جایگاهی در اذهان مردم ندارند بلکه هزینه کردن و وقت گذاشتن در این زمینه ها نیز امری غیر قابل قبول و مطرود به حساب میآید پژوهشگر پیشنهاد میکند قبل از هر چیز نگرش مسؤولان را نسبت به اهمیت و ضرورت وجود و استفاده از چنین آزمونهایی در بهبود کارایی نظام آموزشی تغییر دهیم این امر از طریق برگزاری گردهمایی،ها سمینارها همایشها و پژوهشهای علمی میسر است و می توانیم در پی آن اهمیت و ضرورت استفاده از این آزمونها را در افزایش کارایی درونی و بیرونی آموزش و پرورش به صورت عینی و ملموس از طریق ارائه یافته‌های تحقیقی اثبات کنیم.