نقش معلمان در توسعه و پرورش ذهن دانش‌آموز در کلاس درس؛ ارائۀ یک الگو

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری مدیریت آموزشی، گروه مدیریت آموزشی، دانشکدۀ مدیریت، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

2 استاد گروه مدیریت آموزشی، دانشکدۀ مدیریت، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

3 استادیار گروه مدیریت آموزشی، دانشکدۀ مدیریت، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

چکیده

هدف از پژوهش حاضر ارائۀ الگو از نقش معلمان در توسعه و پرورش ذهن دانش‌آموزان در کلاس درس در دورۀ ابتدایی است. برای رسیدن به این هدف، از روش کیفی–اسنادی استفاده شده است. کلیۀ اسناد و مدارک مرتبط با کلیدواژه‌های تخصصی در حوزۀ پرورش ذهن در پایگاه‌های علمیِ معتبر و وبگاه‌های مرتبطِ علمی–پژوهشی، و انتشارات داخل و خارج، تعداد 411 اثر، جامعۀ موردنظر در این پژوهش بودند. بر مبنای اشباع نظری و نمونه‌گیری هدفمندِ مبتنی بر ملاک، درنهایت 67 سند انتخاب شد. سپس، با استفاده از فیش‌برداری به‌صورت تکی و موجی‌شکل از نمونه‌های انتخابی، پایگاهِ اطلاعاتی فراهم شد و فرایند تحلیل محتوای استقرایی با خواندن خط به خطِ جملات و اجرای مراحل کدگذاری به شیوۀ دستی آغاز شد. درنهایت یافته‌ها در سه مرحله استخراج شدند. درنتیجه، 87 خرده‌مقوله در زیرِ هفت مقولۀ میانی جایابی شدند که آن‌ها نیز حولِ دو مقولۀ اصلی با عنوان خودپرورشی معلم (اخلاقی–رفتاری؛ دانشی–علمی–پژوهشی؛ مهارتی–توانمندی)، و توسعه و پرورش ذهن (توسعۀ شناختی؛ توسعۀ فراشناختی؛ شکل‌دهی عادات سالم ذهنی؛ خودآگاهی) دسته‌بندی شدند. برای اعتباریابی مراحل کدگذاری از بررسی رواییِ همکار بهره گرفته شد. در این زمینه میزان توافق 89 درصد بود. همین‌طور برای اعتباریابی الگو از دیدگاهِ متخصصان، که به‌صورت هدفمند 14 نفر انتخاب شده بودند، بهره گرفته شد و از این طریق مقدار عددی سی‌وی‌آر (بالای 51 درصد) و مقدار میانگین عددی قضاوت‌ها (مساوی یا بیشتر از 57/1) به دست آمدند. در پایان به بحث و نتیجه‌گیریِ یافته‌ها و کاربست‌های آن با توجه به نقش معلم با ارائۀ الگوی مفهومی پرداخته شد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The role of teachers in developing and nurturing the student mind in the classroom: Presenting a model

نویسندگان [English]

  • Ārezoo Ahmadābādi 1
  • Hamidrezā Ārāste 2
  • Abdolrahim Navehebrāhim 2
  • Hossein Abbāsiān 3
1 PhD Candidate in Educational Management at Khārazmi University, Tehran, Iran
2 (PhD), Khārazmi University, Tehran, Iran
3 (PhD), Khārazmi University, Tehran, Iran
چکیده [English]

The purpose of this study was presenting a model of the role of teachers in developing and nurturing the minds of primary school students in the classroom. To achieve the purpose of the research, the qualitative-documentary method was used. The research population included all documents related to specialized keywords in the field of mind nurturing in the valid scientific databases and related scientific-research sites and publications inside and outside of Iran. Finally, 411 documents were obtained, which were reduced to 67 documents through theoretical saturation and purposive sampling method. Then, using note-taking in single and wavy form from the selected sample, a database was provided, and the process of inductive content analysis began by reading the sentences line by line and conducting the coding steps manually. Finally, findings were extracted in three steps. As a result, 87 sub-categories were placed under the seven intermediate categories which also were classified around two main categories called teacher’s self-nurture (moral-behavioral; knowledge-scientific-research; skill-ability) and development and nurturing of the mind (cognitive development; metacognitive development; healthy mental habits; self-awareness). To validate the coding steps, a validity check by a colleague was used, and the interrater agreement was 89%. Also, to validate the model, the point of view of experts (n=14) who were purposefully selected were used and, in this way, the numerical value of CVR (above 51%) and mean numerical value of judgments (equal to or greater than 1.57) were obtained. Finally, findings were discussed and concluded considering their applications in terms of teacher role through presenting a conceptual model.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Teacher’s Self-nurture
  • development and nurturing of the mind
  • cognitive development
  • Metacognitive Development
  • Healthy Mental Habits
  • Self-awareness
استرنبرگ، رابرت. (1398). روان‌شناسی شناختی (ترجمه کمال خرازی و الهه حجازی). سمت
امینی، محمد. (1397). روش‌های شناختی در تربیت اصلاحی از دیدگاه احادیث. پژوهش‌نامه علوم حدیث تطبیقی، 5 (9)، 101-138.
بهرنگی، محمدرضا. (1388). رهنمودهای تدریس بر اساس الگوهای یادگیری. مدیریت بر آموزش انتظامی، 2(1)، 10-16.
بهرنگی، محمدرضا. (1393). پیشگفتار مترجم بر ترجمه کتاب الگوهای تدریس2004. کمال تربیت.
بهرنگی، محمدرضا و کردلو، محسن. (1396). تأثیر تدریس علوم بر یادگیری فراشناختی با الگوی مدیریت بر آموزش. رهیافتی نو در مدیریت آموزشی، 8(1)، 91-114.
بیابانگرد، اسماعیل. (1381). تحلیلی بر فراشناخت و شناخت درمانی، تازه‌های علوم شناختی، 4(4)، 1-10.
جویس، بروس.، ویل، مارشال و کالهون، امیلی. (1389). الگوهای تدریس 2004 (ترجمه محمدرضا بهرنگی). کمال تربیت
حجتی، سیدمحمدباقر. (1364). پرورش عقل. مجله پیوند، 68، 559-562.
خرازی، کمال. (1387). آموزش‌وپرورش شناختی. مجله پژوهشی-آموزشی و اطلاع‌رسانی مدارس. (4)، 18-23.
دفتر تألیف کتاب‌های درسی فنی و حرفه‌ای و کاردانش. (1397). پرورش مهارت‌های شناختی و خلاق کودک. شرکت چاپ و نشر کتاب‌های درسی ایران.
رحیمیان، محمدحسن. (1367). پرورش عقل، مجله پاسدار اسلام، 84، 36-43.
رفیعی محمدی، علی‌محمد. (1397). بیست اصل در تربیت: اصول برقراری ارتباط با کودکان و نوجوانان. نشر رسول اعظم (ص).
سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی. (1391). برنامه درسی ملی. وزارت آموزش‌وپرورش.
سالاری‌فر، محمدحسین و مظاهری، محمدعلی. (1389). رابطه فراشناخت و استعاره با خودنظم جویی. تازه‌های علوم شناختی، 12(4)، 68-60.
شورای عالی انقلاب فرهنگی و شورای عالی آموزش‌وپرورش. (1390لف). سند تحول بنیادین آموزش‌وپرورش. وزارت آموزش‌وپرورش.
شورای عالی انقلاب فرهنگی و شورای عالی آموزش‌وپرورش. (1390ب). مبانی نظری تحول بنیادین در نظام تعلیم و تربیت رسمی عمومی جمهوری اسلامی ایران. وزارت آموزش‌وپرورش.
صادقی‌فسایی، سهیلا و عرفان‌منش، ایمان. (1394). مبانی روش‌شناختی پژوهش اسنادی در علوم اجتماعی. راهبرد فرهنگ. 29. 62-90.
حجتی، سید محمدباقر. (1396). آداب تعلیم و تعلم در اسلام. دفتر نشر فرهنگ اسلامی. (نگارش جدیدی بر کتاب المنیه المرید فی الآداب مفید و السمتفید، توسط شیخ‌زین‌الدین عاملی‌جبعی [شهیدثانی]، 1364، مکتب الإعلام الإسلامی)
قرامرز قراملکی، احد.، برخورداری، زینب و موحد، فائزه. (1395). اخلاق حرفه‌ای در مدرسه. شهید مهدوی.
هاشمی، زهرا و خیر، محمد. (1387). بررسی رابطه ابعاد فراشناخت عاطفی و جهت‌گیری هدف. پژوهش‌های نوین روان‌شناختی دانشگاه تبریز، 3(11)، 123-146.
Atkinson, V. (2017). Book Review: Fostering habits of mind in today’s students: A new approach to developmental education by Fletcher, J., Najarro, A., & Yelland, H.‏ Community College Review, 45(1), 71–73. https://doi.org/10.1177%2F0091552116671576.
Alexander, R. (2018). Dialogic teaching & classroom talk: Maximising effectiveness, https://blog.irisconnect.com/uk/blog/developing-effective-dialogic-teaching-and-classroom-talk.
Ainsworth, M S. (1989) Attachments beyond infancy. American Psychologist, 44(4), 709-716.
Bandura, A. (1991). Social cognitive theory of moral thought and action. In W.M. Kurtines & J.L. Gewirtz (Eds.), Handbook of moral behavior and development (Vol. 1, pp. 45–103). Erlbaum.
Bandura, A. (2001). Social cognitive theory: An agentic perspective. Annual review of psychology, 52(1), 1-26.‏ doi.org/10.1146/annurev.psych.52.1.1
Bruner, J. (1996). The culture of education. Cambridge, Massachusetts: Harvard University.
Bruner, J. (1996). The culture of education. Harvard University.
Bowlby J. (1988). A secure base. Basic Books.
Bransford, J. (1999). How people learn: Brain, mind, experience, and school. National Academy Press.
Breed, B., Mentz, E., & Van der Westhuizen, G. (2014). A metacognitive approach to pair programming: influence on metacognitive awareness. Electronic Journal of Research in Educational Psychology, 12(1), 33-60.
Costa, A. (1991). The search for intelligent life. In A. L. Costa (Ed.), Developing minds: A resource book for teaching thinking (pp. 100–106). ASCD Publishing.
Costa, A. L., & Kallick, B. (2009). Leading and learning with habits of mind: 16 characteristics for success. ASCD Publishing.‏
Costa, A. L., & Kallick, B. (2019). Nurturing habits of mind in early childhood: Success stories from classrooms around the world. ASCD Publishing. www.habitsofmindinstitute.org /resources/what-is-habits-of-mind/
Claxton, G., Costa, A., & Kallick, B. (2016). Hard thinking about soft skills. Educational leadership, 73(6), 60-64
Chipman, S.F Segal, J.W & Glaser, R (1985). Thinking and Learning Skills: Volume 2: Research and Open Questions. Teaching Thinking: A Cognitive- Behavioral Perspective; Donald Meichenbaum.London: Waterloo. Routledge; Taylor & Francis Group. 407-423.
Corbin, J. M., & Strauss, A. (1990). Grounded theory research: Procedures, canons, and evaluative criteria. Qualitative sociology, 13(1), 3-21.‏
Dozois, D. J. A., Dobson, K. S., & Rnic, K. (2019). Historical and philosophical bases of the cognitive-behavioral therapies. In K. S. Dobson & D. J. A. Dozois (Eds.), Handbook of cognitive-behavioral therapies (pp. 3–31). The Guilford Press.
Doyle, R. (2013). The impact of a nurture group on an infant school: a longitudinal case study (Doctoral dissertation, University of East Anglia).‏ https://ueaeprints.uea.ac.uk/id/eprint/47982/1/2013DoyleRJAPhD.pdf
Flavell, J. H. (1979). Metacognition and cognitive monitoring: A new area of cognitive–developmental inquiry. American psychologist, 34(10), 906- 911.
Flavell, J. H. (1999).Cognitive development: Children’s Knowledge about the Mind. Annual Review of Psychology, 50(1), 21–45. doi:10.1146/annurev.psych.50.1.21
Flavell, J. H. (2000). Development of children’s knowledge about the mental world. International Journal of Behavioral Development, 24(1), 15–23. doi:10.1080/016502500383421
Flavell, J. H. (2004). Theory-of-Mind Development: Retrospect and Prospect. Merrill-Palmer Quarterly, 50(3), 274–290
Flavell, J. H., & Flavell, E. R. (2004). Development of Children’s Intuitions about Thought-Action Relations. Journal of Cognition and Development, 5(4), 451–460. doi:10.1207/s15327647jcd0504_3
Flavell, J. H., & Green, F. L. (1999). Development of intuitions about the controllability of different mental states. Cognitive Development, 14(1), 133–146. doi:10.1016/s0885-2014(99)80021-5
Flavell, J. H., Green, F. L., & Flavell, E. R. (2000). Development of children's awareness of their own thoughts. Journal of Cognition and Development, 1(1), 97-112.‏
Flavell, J. H., Green, F. L., Flavell, E. R., & Lin, N. T. (1999). Development of children's knowledge about unconsciousness. Child Development, 70(2), 396-412.‏ doi:10.1111/1467-8624.00029
Flavell, J., O'Donnell, A., & Melot, A. M. (1999). Le développement de savoirs intuitifs à propos des expériences mentales. Enfance, 52(3), 267-276.‏
Pretti-Frontczak, K. (2020, April 14). The Power of Mindfulness: Practical Tips to Help Children Feel Safe and Secure. https://blog.brookespublishing.com/guest-post-the-power-of-mindfulness-practical-tips-to-help-children-feel-safe-and-secure/.
Goleman, D. (2006). Social intelligence: The new science of human relationships. Bantam.
Glatthorn, A. A., & Baron, J. (1985). The Good thinker. In A. L. Costa (Eds.), Developing minds: A Resource book for teaching thinking (pp. 49-53). ASCD.
Ibe, H. N. (2009). Metacognitive strategies on classroom participation and student achievement in senior secondary school science classrooms. Science Education International, 20(2), 25-31.
Feuerstein, R. Rand, Y.M, Hoffman, M. B., & Miller, R. (1980). Instrumental Enrichment: An Intervention Program for Cognitive Modifiability. University Park Press.
Kozulin, A. (2015). The Impact of Cognitive Education Training on Teachers’ Cognitive Performance. Journal of Cognitive Education and Psychology, 14(2), 252–262. doi:10.1891/1945-8959.14.2.252
Kendall, P. C., & Hollon, S. D. (1979). Cognitive-behavioral interventions Theory, Research, and Procedures. Academic Press
Lawanto, O., Butler, D., Cartier, S., Santoso, H., Goodridge, W., Lawanto, K., Clark, D. (2013). Pattern of task interpretation and self-regulated learning strategies of high school students and college freshmen during an engineering design project. Journal of stem Education: Innovations and Research, 14(4), 15-27.
Lawshe, C. H. (1975). A quantitative approach to content validity. Personnel psychology, 28(4), 563-575.‏
Meichenbaum, D., & Asarnow, J. (1979). Cognitive-Behavioral Modification and Metacognitive Development: Implications for the Classroom. In P. C. Kendall and S. D. Hollon (Eds.), Cognitive-Behavioral Interventions (pp.11–35). Academic Press.
Mellou, E. (1994). Play Theories: A contemporary review. Early Child Development and Care, 102(1), 91–100. doi:10.1080/0300443941020107
Mogalakwe, M. (2006). The use of documentary research methods in social research. African Sociological Review/Revue Africaine De Sociologie, 10(1), 221-230.‏
Morley, S. L. (2009). Metacognitive identities: Examining sixth-grade students' thinking during academic reading (Doctoral dissertation, Northern Illinois University).‏ https://www.proquest.com/openview/a65032bc833b3ca949655a7f68cfd70b/1?pq-origsite=gscholar&cbl=18750.
Marzano, R. J., & Costa, A. L. (1988). Question: Do standardized tests measure general cognitive skills? Answer: No. Educational Leadership, 45(8), 66-71.‏
Murray, C., Greenberg, M.T. (2001). Relationships with teachers and bonds with school: Social emotional adjustment correlates for children with and without disabilities. Journal Psychology in the Schools, 38(1), 25–41.
Nelsen, P. J. (2015). Intelligent dispositions: Dewey, habits and inquiry in teacher education. Journal of Teacher Education, 66(1), 86-97.‏ http://jte.sagepub.com/content/early/2014/05/23/0022487114535267.
Soto, N. E. (2016). The role of metacognition in promoting science learning and self-regulation (Masters Thesis, California State University). https://www.proquest.com/openview/cf7512395ea58a1261d27328d4d84230/1?pq-origsite=gscholar&cbl=18750.
Schunk, D. H. (2008). Metacognition, self-regulation, and self-regulated learning: Research recommendations. Educational psychology review, 20(4), 463-467.‏
Schraw, G., Crippen, K. J., & Hartley, K. (2006). Promoting self-regulation in science education: Metacognition as part of a broader perspective on learning. Research in science education, 36(1-2), 111-139.
Sperling, R. A., Richmond, A. S., Ramsay, C. M., & Klapp, M. (2012). The measurement and predictive ability of metacognition in middle school learners. Journal of Educational Research, 105(1), 1-7.
Siegel, D. J., & Bryson, T. P. (2020). The power of showing up: How parental presence shapes who our kids become and how their brains get wired. Ballantine Books.‏
Tesch, R. (1990). Qualitative Research: Analysis Types & Software Tools. Routledge Falmer Press. https://doi.org/10.4324/9781315067339
Vygotsky, L. S. (1987). The collected works of L. S. Vygotsky: Vol. 1. Problems of general psychology. New York: Plenum.
Vygotsky, L. S. (1993). The collected works of L. S. Vygotsky: The Fundamentals of Defectology (Abnormal Psychology and Learning Disabilities (R. W. Rieber & A. S. Carton, Eds.; J. E. Knox & C. B. Stevens, Trans). Plenum.
WHO and UNICEF, (2018). Supported by The Partnership for Maternal, Newborn & Child Health (PMNCH), the ECD Action Network, and many other partners. Nurturing care for early childhood development A global framework for action and results.
Wood, D., Bruner, J. S., & Ross, G. (1976). The role of tutoring in problem solving. Journal of child psychology and psychiatry, 17(2), 89-100.‏ http://isites.harvard.edu/fs/docs/icb.topic862383.files/Wood1976.pdf.
Webster-Stratton, C., & Reid, M. J. (2004). Strengthening social and emotional competence in young children—the foundation for early school readiness and success: Incredible years classroom social skills and problem-solving curriculum. Infants & Young Children, 17(2), 96-113.‏
Wadsworth, B. J. (2004). Piaget's theory of cognitive and affective development: Foundations of constructivism. Longman
Windschitl, M., & Thompson, J. (2013). The modeling toolkit: Making student thinking visible with public representations. The Science Teacher, 80(6), 63-69.‏