تبیین استعاره‌های مفهومی جهت‌دار زمان‌در‌مکان کتاب فارسی پایۀ چهارم ابتدایی بر مبنای رویکرد لیکاف و جانسون

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری گروه فلسفۀ تعلیم‌و‌تربیت دانشکدۀ روان‌شناسی و علوم تربیتی دانشگاه خوارزمی

2 دانشیار گروه فلسفۀ تعلیم‌و‌تربیت دانشکدۀ روان‌شناسی و علوم تربیتی دانشگاه خوارزمی

10.22034/jei.2022.285549.1918

چکیده

مفهوم سواد خواندن یکی از اهداف مهم پژوهش‌های تربیتی است که به‌واسطۀ آن دانش‌آموزان، طی دوران آموزش، متون درسی را یاد می‌گیرند. لیکاف و جانسون رویکردی زبان‌شناسانه در علوم شناختی معرفی کردند که، برخلاف رویکرد چامسکی که به شناخت زبان نحوی می‌پردازد، در آن به عنصر معنی در زبان از منظر استعارۀ مفهومی تأکید ویژه داشتند. لیکاف و جانسون استعاره‌های مفهومی را مهم‌ترین عامل شناخت انسان از جهان برمی‌شمارند. استعارۀ مفهومی به معنای فهم فکر یا مفهومی انتزاعی بر اساس فکر یا موضوع دیگری است که مفهومی عینی دارد. با توجه به اهمیت استعاره‌های مفهومی در شناخت و درک مفهوم دانش‌آموزان، این مقاله به بررسی استعاره‌های مفهومی جهت‌دار زمان‌در‌مکان درس فارسی پایۀ چهارم ابتدایی پرداخته است. روشِ این پژوهش تحلیل مفهومی با رویکرد زبان‌شناسی لیکاف است که با تحلیلی زبان‌شناسانه و فلسفی به مفهوم استعاره در درس فارسی می‌پردازد. بر اساس نتیجۀ بررسی و پژوهش‌ها، متون کتاب فارسی استعارات متعدد مفهومی برای آموزش دارد؛ اما در بخش فعالیت‌ها و پرسش‌های این کتاب آموزش ویژه‌ای دراین‌باره صورت نگرفته است. بنابراین لازم است برای درک بهتر مفاهیم و شناخت جهان اطرافِ دانش‌آموز برنامه و رویکرد متناسبی از آموزش معنی در بستر استعاره‌های مفهومی در نظر گرفته شود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Explaining time-oriented conceptual metaphors in place in Persian fourth grade primary school text book based on Lakoff and Johnson’s approach

نویسندگان [English]

  • Seyede Parvin Sā’emin 1
  • Ramezān Barkhordāri 2
  • Sa’eed Zarghāmi 2
1 , PhD Candidate at Khārazmi University, Tehran, Iran
2 (PhD), Khārazmi University, Tehran, Iran
چکیده [English]

The concept of reading literacy is one of the important goals of educational research through which students perceive and understand textbooks during the educational period. Famous linguists and philosophers, Lakoff and Johnson, introduced a linguistic approach to the cognitive sciences with a special emphasis on "meaning" in language from the perspective of conceptual metaphor which is distinct from Chomsky's approach to syntactic study of language. Lakoff and Johnson consider the conceptual metaphors as the most important things to know about the world. Conceptual metaphors mean understanding of an idea or field of abstract concept based on another idea or topic with concrete meaning. Based on the importance of conceptual metaphors in recognizing and understanding the concept of students, this paper has considered the time-oriented conceptual metaphors in the place of fourth grade primary school Persian textbook. Here, the linguistic and philosophical analysis of the concept of metaphor in Persian textbook would be dealt be with the method of concept analysis with Lakoff’s linguistic approach. The results showed that the texts of Persian textbook have a number of conceptual metaphors for education, however, at the activity sections and questions of this textbook, no special instruction has been done in this regard. Therefore, in order to better understand the concepts and recognize the world around the student, it is necessary to consider an appropriate program and approach to "teaching meaning" in the context of conceptual metaphors.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Time-oriented Conceptual Metaphors in Place
  • Cognitive linguistics
  • Lakoff and Johnson’s Conceptual Metaphor Theory
افراشی، آزیتا.، عاصی، سید مصطفی و جولایی، کامیار. (1395). استعارههای مفهومی در زبان فارسی، تحلیلی شناختی و پیکرهمدار. زبانشناخت، 6(12)، 39-61.
امینی، حیدرعلی.، کامیابی گل، عطیه و نوروزی، علی. (1396). بررسی استعارههای مفهومی ساختاری در سوره نباء در قران کریم [مقالة ارائهشده]. دومین کنگرة بینالمللی فرهنگ و اندیشه دینی، قم.
حسنزاده بارانی کرد، سودابه. (1396). نقش فعالیتهای حمایتی والدین بر عملکرد سواد خواندن دانشآموزان: آزمون برابری مدلها بر حسب جنسیت. دو فصلنامۀ مطالعات برنامهریزی آموزشی، 6(11)، 132-104.
دارابی، فرشته.، اشرفی، عباس.، بیات، محمد حسین و شریفی، عنایت. (1398). تحلیل شناختی استعارههای مفهومی در کتاب کافی بر مبنای الگوی لیکاف و جانسون. ذهن، 20(78)، 124-97.
زنگویی، اسدالله.، شعبانی ورکی ، بختیار.، فتوحی، محمود و مسعودی ، جهانگیر. (1389). استعاره: مفهوم، نظریه ها و کارکردهای آن در تعلیم و تربیت. مطالعات تربیتی و روانشناسی، 11(1)، 108-77.
کوچش، زولتن. (1393). مقدمهای کاربردی بر استعاره (ترجمة شیرین پورابراهیم). سمت.
محمدی، محمود.، حسینی، افضلالسادات و برخورداری، رمضان. (1397). کاربرد نظریة استعاره مفهومی لیکاف در آموزش تفکر خلاق. فصلنامۀ  روانشناسی شناختی، ۶(۴)، ۴۶-۳۵
نجفی پازوکی، معصومه. (1394). سواد خواندن چیست؟ برای تقویت آن در فرزندتان چه کرده اید؟ ابوعطا
نیلیپور، رضا. (1396). زبانشناسی شناختی؛ دومین انقلاب معرفتشناختی در زبانشناسی. هرمس.
هاشمی، زهره. (1388). نظریة استعارة مفهومی از دیدگاه لیکاف و جانسون. ادب پژوهشی، 4(12)، 140 - 119.
یول، جورج. (1396). نگاهی به زبان: یک بررسی زبانشناختی (چاپ چهاردهم، ترجمة نسرین حیدری). سمت.
Botha, E. (2009). Why metaphor matters in education. South African Journal of Education, 29(4), 431-444.
Evans, V. & Green. M. (2006). Cognitive linguistics. Edinburgh University Press.
Lakoff, G. (1993). The contemporary theory of metaphor. In A. Ortony (Ed.), Metaphor and thought (2nd ed., pp. 202-251). Cambridge University Press
Lakoff, G., & Johnson, M. (1980). Metaphors we live by. University of Chicago press. 
McDowell, J. (1996). Mind and World, With a New Introduction Harvard. University Press Cambridge.
Shabani Varaki, B., Floden, R. E., & Javidi Kalatehjafarabadi, T. (2015). Para-quantitative methodology: Reclaiming experimentalism in educational research. Open Review of Educational Research, 2(1), 26-41.
Thibodeau, P. H., Matlock, T., & Flusberg, S. J. (2019). The role of metaphor in communication and thought. Language and Linguistics Compass, 13(5), e12327. https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/lnc3.12327
Varela, F. J., Thompson, E., & Rosch, E. (1991). The embodied mind: Cognitive science and human experience. The MIT Press
Yilmaz, N. Y. (2018). Students and Teachers' Metaphors about Classroom Teachers. Journal of Education and Learning, 7(1), 245-257.