نوآوری‌های آموزشی

نوآوری‌های آموزشی

شناسایی مؤلفه‌های حکمرانی شبکه‌ای در آموزش و پرورش: مروری نظام‌مند

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
ندا کریمیان 1
حمیدرضا آراسته 2
حسن رضا زین آبادی 3
حسین عباسیان 4
1 دانشجوی دکتری رشته مدیریت آموزشی دانشکده مدیریت دانشگاه خوارزمی. تهران. ایران
2 استاد گروه مدیریت آموزشی دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی دانشگاه خوارزمی. تهران. ایران
3 استاد گروه مدیریت آموزشی دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی دانشگاه خوارزمی. تهران. ایران.
4 دانشیار گروه مدیریت آموزشی دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی دانشگاه خوارزمی. تهران. ایران
10.22034/jei.2025.474308.3018
چکیده
هدف: هدف پژوهش حاضر شناسایی مؤلفه‌های حکمرانی (اداره کردن) شبکه‌ای در آموزش و پرورش بود.

روش و ابزار مورد استفاده: مطالعه حاضر با استفاده از روش پژوهش مرور نظام‌مند براساس پروتکل کوکران انجام پذیرفت؛ برای این منظور منابعی که به زبان فارسی و انگلیسی از سال 2000 تا 2023 با موضوع حکمرانی شبکه‌ای در آموزش و پرورش، در پایگاه‌های داده معتبر نمایه شده بود، با استفاده از واژگان کلیدی مانند حکمرانی آموزش و پرورش، حکمرانی شبکه‌ای آموزش و پرورش، حکمرانی شبکه‌ای مورد بررسی و 85 منبع شناسایی شد که پس از بررسی متن کامل ، 26 منبع دارای شرایط، مورد تحلیل قرار گرفت.

یافته‌ها: مؤلفه‌ها و زیرمؤلفه‌های حکمرانی شامل بازیگران متعدد (دولت، بخش خصوصی، جامعه مدنی)، شکل حکمرانی شبکه‌ای (مشترک، سازمان رهبری، سازمان اداره شبکه‌ای)، چالش‌ها (بی‌ثباتی، انعطاف‌ناپذیری، عدم پاسخگویی مناسب، کاهش هماهنگی و کنترل، اغراق در ساده‌سازی نقش دولت) و تنش‌های دوگانه (کارایی-فراگیری، مشروعیت داخلی-مشروعیت خارجی، انعطاف-ثبات)، سازکارهای هماهنگی میان بازیگران (ابزارهای مداخله‌گر و غیرمداخله‌گر) از طریق مکانیسم‌های رسمی و غیررسمی و ابزارهای فراحکمرانی مورد شناسایی قرار گرفت.

نتیجه‌گیری: براساس یافته‌های پژوهش، این نتیجه حاصل می‌شود که برای طراحی و استقرار الگوی حکمرانی شبکه‌ای نظام آموزش و پرورش، بایستی مؤلفه‌های به دست آمده از یافته‌های پژوهش مدنظر قرار گیرد و از آن‌جا که سیستم مدیریت آموزش و پرورش هر کشور به طور جدایی ناپذیری با زمینه‌های اجتماعی، سیاسی و فرهنگی مرتبط است پیشنهاد می‌شود، پژوهش حاضر به عنوان گام اول مد نظر و براساس آن، متناسب با بوم کشور، الگوی حکمرانی برای نظام آموزش و پرورش طراحی شود.
کلیدواژه‌ها
حکمرانی شبکه‌ای
آموزش و پرورش
مرور نظام‌مند

عنوان مقاله English

Identifying the Components of Network Governance in Education: A Systematic Review

نویسندگان English

Nedā Karimiyān 1
Hamidrezā Ārāste 2
Hasanrezā Zeinābādi 3
Hossein Abbāsiyān 4
1 PhD Student in Educational Management, Faculty of Management, Kharazmi University, Tehran, Iran
2 (PhD), Professor, Department of Educational Management, Faculty of Psychology and Educational Sciences, Kharazmi University, Tehran, Iran
3 (PhD), Professor, Department of Educational Management, Faculty of Psychology and Educational Sciences, Kharazmi University, Tehran, Iran
4 (PhD), Associate Professor, Department of Educational Management, Faculty of Psychology and Educational Sciences, Kharazmi University, Tehran, Iran
چکیده English

The purpose of this study was to identify the components of network governance in education. The study employed a systematic review method based on the Cochrane protocol. For this purpose, sources in Persian and English published from 2000 to 2023 on the topic of network governance in education, indexed in reputable Persian and English databases, were searched and collected using keywords such as "education governance," "network governance in education," "network governance," and their English equivalents, combined with the operators "and" and "or." The contents of the retrieved sources were then analyzed using thematic analysis. Initially, 85 sources were identified; after full‑text review, 26 sources met the inclusion criteria and were included in the thematic analysis of the systematic review. The identified governance components and sub‑components include multiple actors (government, private sector, civil society); forms of network governance (joint, leadership organization, network administration organization); challenges (instability, inflexibility, lack of proper accountability, reduced coordination and control, and exaggeration in simplifying the government's role); dual tensions (efficiency‑ comprehensiveness, internal‑external legitimacy, flexibility‑stability); and coordination mechanisms between actors (interventionist and non‑interventionist tools) that operate through formal and informal processes, along with meta‑governance. Based on the findings, it is concluded that the components identified in this study should be considered when designing and establishing a network governance model for the education system. Moreover, since the education management system of each country is inseparably linked to its social, political, and cultural contexts, it is suggested that the present research be regarded as a foundational step. Accordingly, a governance model for the education system should be designed in accordance with the context of each country.

کلیدواژه‌ها English

Network Governance
Education
Systematic Review
ابوالحسنی، زهرا، دهقانی، مرضیه، جوادی‌پور، محمد، صالحی، کیوان، و محمدحسنی، نسرین. (1400). تحلیلی بر الگوهای تفکر طراحی و شناسایی نقش و ابعاد آن: مرور نظام‌مند. نوآوری‌های آموزشی، 20(4)، 7-34. https://doi.org/10.22034/jei.2021.242752.1584
بصیرپور، پروین، نادی، محمدعلی، و کریمی، فریبا. (1401). الگوی شبکه‌محور حکمرانی آموزش و پرورش مبتنی بر نهج‌البلاغه. علوم تربیتی از دیدگاه اسلام، 10(19)، 269-302. https://doi.org/10.30497/esi.2022.76503
بیات، موسی. (1400). آسیب‌شناسی سیاست‌گذاری آموزش و پرورش در قوانین برنامه‌های توسعه و عمرانی 1400-1327. مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی. https://www.sid.ir/paper/802742/fa
بور، مارک. (1397). حکمرانی، مقدمه‌ای بسیار کوتاه (ترجمه عرفان مصلح و زهره کریم‌میان). کرگدن. (تاریخ انتشار به زبان اصلی، 2012).
حسام، فرحناز، و بیات، موسی. (1396). الزامات و ضرورت‌های برنامه وزیر پیشنهادی آموزش و پرورش دولت دوازدهم. مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی. https://www.sid.ir/paper/790851/fa
درویشی، محمدرسول، قایدی، محمدرضا، کشیشیان سیرکی، گارینه، و توحیدفام، محمد. (1399). سیاست‌گذاری آموزش در ایران با توجه به نظریه حکمرانی خوب (مطالعه موردی؛ شاخص اعتماد عمومی). رهیافتی نو در مدیریت آموزشی، 11(45)، 289-304. https://doi.org/20.1001.1.20086369.1399.11.45.12.9
دقتی، عادله، یعقوبی، نورمحمد، کمالیان، امین رضا، و دهقانی، مسعود. (1398). ارائه الگوی توسعه مرحله‌ای حکمرانی شبکه‌ای با استفاده از رویکرد فراترکیب. مدیریت دولتی، 11(2)، 203-230. https://doi.org/10.22059/jipa.2019.277187.2501
شیخ‌الاسلامی، خالد. (1398). حکمرانی در سال 2030: خلاصه‌ای راهبردی از Julia Pomares و Belen Abdala, Global Governance in 2030. مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی. https://www.sid.ir/paper/791676/fa
غلامپور آهنگر، ابراهیم، و خواجه‌نائینی، علی. (1395). مروری بر مفهوم حکمرانی شبکه‌ای. مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی. https://sid.ir/paper/802468/fa
فاضلی، نعمت‌اله. (1397). آموزش و پرورش و خلقیات ایرانی. در مرتضی نظری (ویرایش)، مرگ مدرسه؟ گفتارهایی انتقادی در آموزش و پرورش ایران (صص. 133-145). مشق شب.
فراستخواه، مقصود. (1397). آموزش و پرورش و خلقیات ایرانی. در مرتضی نظری (ویرایش)، مرگ مدرسه؟ گفتارهایی انتقادی در آموزش و پرورش ایران (صص. 147-157). مشق شب.
قجری، ناصر، مزیدی، محمد، و شمشیری، بابک. (1399). واکاوی و فهم چالش‌ها و موانع عملی پیش‌رو در تحقق سند تحول بنیادین با تمرکز بر زیرنظام‌های اصلی. پژوهش‌های برنامه درسی انحمن مطالعات برنامه درسی ایران، 10(1)، 1-33. https://doi.org/10.22099/jcr.2020.5816
قیطاسی‌وند، فاطمه، شریف‌زاده، فتاح، کاظمیان، غلامرضا، و حسین‌پور، داوود. (1399). طراحی الگوی تدوین خط‌مشی عمومی با رویکرد حکمرانی شبکه‌ای. سیاستگذاری عمومی، 6(1)، 83-106. https://doi.org/10.22059/jppolicy.2020.76990
کاستلز، مانوئل، ویلتز، پیتر، بکسل، گلدافل، تالبرگ، یوناس، اوهلین، آندرس، و کاسوویچ، آری. (1400). تحولات حکمرانی در عصر جهانی شدن. (ترجمه مهدی مقدری). نگاه معاصر.
کلاین، اریک هانس، و کوپنجن، جوب. (1397). شبکه‌های حکمرانی در بخش عمومی. (ترجمه غلامرضا سلیمی و داوود کریمی‌پور). دانشگاه و پژوهشگاه عالی دفاع ملی و تحقیقات راهبردی. (تاریخ انتشار به زبان اصلی، 2016).
مجیدی، اردوان. (1399). گذار در بحران: تعلیم و تربیت در گذار به سمت نظام برتر. خبرگزاری فارس.
ملبوس‌باف، رامین، و عزیزی، فریدون. (1389). مرور سیستماتیک چیست و چگونه نگاشته می‌شود. پژوهش در پزشکی، 34(3)، 203-207. http://pejouhesh.sbmu.ac.ir/article-1-792-fa.html
منیعی، رضا، سلیمانی، نادر، عباس‌زاده، ناصر، و طباطبایی، سیدموسی. (1398). طراحی و اعتباریابی الگوی حکمرانی تربیتی خوب در نظام آموزشی. آموزش علوم دریایی، 6(3)، 17-36. https://dorl.net/dor/20.1001.1.25383655.1398.6.3.2.6
مهدی‌نژاد نوری، محمد، نوروزی، خلیل، و کاظمی شوره، محمدحسین. (1400، 11 مرداد). شناسایی ابعاد حکمرانی آموزش و پرورش جمهوری اسلامی ایران [مقالة ارائه‌شده در کنفرانس]. اولین همایش ملی حکمرانی اسلامی. تهران. https://governanceschool.ir/fa/download/category/4
مورتی، آنا. (1401). سازمان شبکه‌ای: نگاهی از منظر حکمرانی به ساختار، پویایی و عملکرد. (ترجمه محمدمهدی ذوالفقارزاده و زهره کریم‌میان). دانشگاه تهران. (تاریخ انتشار به زبان اصلی، 2017).
نجفی رستاقی، حیدر، و اسماعیلی گیوی، محمدرضا. (1401). حکمرانی: رهیافت‌ها و فناوری‌ها. دانشگاه تهران.
نصیرناتری، جعفر، خلخالی، علی، شکیبایی، زهره، سلیمانپور، جواد، و کاظم‌پور، اسماعیل. (1399). مفهوم‌سازی حکمرانی خوب در آموزش و پرورش عمومی ایران با رویکرد پدیدارشناسی. رهیافتی نو در مدیریت آموزشی، 11(41)، 191-208. https://dorl.net/dor/20.1001.1.20086369.1399.11.41.9.8
هاشمی، ملیحه، مرتضوی، مهدی، و رحمانی، حامد. (1400). طراحی مدل اداره آموزش عمومی کشور با رویکرد حکمرانی. مطالعات مدیریت دولتی ایران، 4(4)، 99-130. https://doi.org/10.22034/jipas.2022.312332.1270
هاشمی، ملیحه، مرتضوی، مهدی، و رحمانی، حامد. (1401). آسیب‌شناسی الگوی حکمرانی آموزش عمومی در ایران. پژوهش‌های مدیریت در ایران، 26(4)، 99-123. https://doi.org/20.1001.1.2322200.1401.26.4.5.8
Altrichter, H. (2010). Theory and evidence on governance: Conceptual and empirical strategies of research on governance in education. European Educational Research Journal, 9(2), 147-158. https://doi.org/10.2304/eerj.2010.9.2.147
Ansell, C., & Torfing, J. (Eds.). (2022). Handbook on theories of governance. Edward Elgar Publishing.
Ball, S. J. (2008). New philanthropy, new networks and new governance in education. Political Studies, 56(4), 747-765. https://doi.org/10.1111/j.1467-9248.2008.00722.x
Bogason, P., & Musso, J. A. (2006). The democratic prospects of network governance. The American Review of Public Administration, 36(1), 3-18. https://doi.org/10.1177/0275074005282581
Busemeyer, M. R., & Vossiek, J. (2015). Reforming education governance through local capacity-building: A case study of the “Learning Locally” programme in Germany. https://doi.org/10.1787/5js6bhl2mxjg-en
Chan, P. W. K. (2011). Network governance in Chinese educational policy: The case of Harbin state-owned enterprise schools. In J. Wright (Ed.), AARE 2011 Conference Proceedings (pp. 1-17). Australian Association for Research in Education.
Chan, P. W. K. (2019). Public education reform and network governance: Lessons from Chinese state-owned enterprise schools. Routledge.
Daun, H., & Siminou, P. (2005). State, market, and civil forces in the governance of education: The case of Sweden, France, Germany, and the Czech Republic. European Education, 37(1), 26-45. https://doi.org/10.1080/10564934.2005.11042378
Goodwin, M., & Grix, J. (2011). Bringing structures back in: The ‘governance narrative’, the ‘decentred approach’ and ‘asymmetrical network governance’ in the education and sport policy communities. Public Administration, 89(2), 537-556. https://doi.org/10.1111/j.1467-9299.2011.01921.x
Higgins, J. P. T., & Green, S. (Eds.). (2006). Cochrane handbook for systematic reviews of interventions (Version 4.2.6). John Wiley & Sons, Ltd.
Hildreth, W. B. (Ed.). (2021). Handbook of public administration. Routledge.
Kapucu, N., & Hu, Q. (2020). Network governance: Concepts, theories, and applications. Routledge.
Lewis, M., & Pettersson Gelander, G. (2009). Governance in education: Raising performance (World Bank Human Development Network Working Paper). https://dx.doi.org/10.2139/ssrn.1992404
Lingard, B., & Sellar, S. (2013). Globalization, edu-business and network governance: The policy sociology of Stephen J. Ball and rethinking education policy analysis. London Review of Education, 11(3), 265-280. https://doi.org/10.1080/14748460.2013.840986
McLagan, P., & Nel, C. (1995). The age of participation: New governance for the workplace and the world. Berrett-Koehler Publishers.
Molin, M. D., & Masella, C. (2016). From fragmentation to comprehensiveness in network governance. Public organization review, 16(4), 493-508. https://doi.org/10.1007/s11115-015-0320-4
Provan, K. G., & Kenis, P. (2008). Modes of network governance: Structure, management, and effectiveness. Journal of Public Administration Research and Theory, 18(2), 229-252. https://doi.org/10.1093/jopart/mum015
Ranson, S. (2008). The changing governance of education. Educational Management Administration & Leadership, 36(2), 201-219. https://doi.org/10.1177/1741143207087773
Rashidi, S., Kamani, S. M. H., & Moghali, A. (2021). The effect of network governance on the elements of crisis management during natural disasters in crisis-related organizations of Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province. Journal of Housing and Rural Environment, 40(173), 75-88. https://doi.org/10.22034/40.173.75
Sørensen, E. (2006). Metagovernance: The changing role of politicians in processes of democratic governance. The American Review of Public Administration, 36(1), 98-114. https://doi.org/10.1177/0275074005282584
Sørensen, E., & Torfing, J. (2009). Making governance networks effective and democratic through metagovernance. Public Administration, 87(2), 234-258. https://doi.org/10.1111/j.1467-9299.2009.01753.x
Su, J., & Tsang, K. K. (2023). Reconstruction of modernized education governance: Chinese experiences and future search. Chinese Education & Society, 56(3-4), 191-195. https://doi.org/10.1080/10611932.2023.2265803
Tao, Y. (2022). Towards network governance: Educational reforms and governance changes in China (1985–2020). Asia Pacific Education Review, 23(3), 375-388. https://doi.org/10.1007/s12564-021-09704-x
Tao, Y., & Liu, S. (2022). Network governance in education: The experiences and struggles of local governments in Chinese school turnaround. Asia Pacific Journal of Education, 42(2), 305-319. https://doi.org/10.1080/02188791.2020.1792828
Tenbensel, T., & Silwal, P. R. (2023). Cultivating health policy capacity through network governance in New Zealand: Learning from divergent stories of policy implementation. Policy and Society, 42(1), 49-63. https://doi.org/10.1093/polsoc/puab020
Torfing, J., & Triantafillou, P. (Eds.). (2016). Enhancing public innovation by transforming public governance. Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/CBO9781316105337
van Duijn, S., Bannink, D., & Ybema, S. (2022). Working toward network governance: Local actors’ strategies for navigating tensions in localized health care governance. Administration & Society, 54(4), 660-689. https://doi.org/10.1177/00953997211033818
Vantaggiato, F. P., & Lubell, M. (2022). Functional differentiation in governance networks for sea level rise adaptation in the San Francisco Bay Area. Social Networks, 75, 16-28. https://doi.org/10.1016/j.socnet.2022.02.010
Wang, H., & Ran, B. (2023). Network governance and collaborative governance: A thematic analysis on their similarities, differences, and entanglements. Public Management Review, 25(6), 1187-1211. https://doi.org/10.1080/14719037.2021.2011389
Whitty, G., & Wisby, E. (2016). Education in England–a testbed for network governance? Oxford Review of Education, 42(3), 316-329.
Whitty, G., & Wisby, E. (2019). Education in England–a testbed for network governance?. In J. Furlong, & I. Lunt (Eds.), Education in a Federal UK (pp. 68-81). Routledge. https://doi.org/10.4324/9781351244077
Williams, B. N., Williams, C. J., Bailey, D. E., & Homola, L. (2021). Race, policing, and public governance: On the other side of now. Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/9781108973199

  • تاریخ دریافت 31 مرداد 1403
  • تاریخ بازنگری 25 آذر 1403
  • تاریخ پذیرش 28 تیر 1404