نوآوری‌های آموزشی

نوآوری‌های آموزشی

چالش‌های عدالت آموزشی در دوره ابتدایی؛ واکاوی تجارب زیسته معلمان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 کارشناسی ارشد برنامه‌ریزی درسی، دانشگاه کاشان
2 دانشیار گروه علوم تربیتی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه کاشان
چکیده
با توجه به نقش و اهمیت عدالت آموزشی در گسترش فرصت‌های یادگیری، رشد و پویایی نظام آموزشی و ارتقای کیفی برنامه‌های درسی دانش‌آموزان، این پژوهش کیفی کوشیده است تا بر مبنای تجارب زیسته معلمان مدارس ابتدایی شهر قم بسترهای وجود عدالت آموزشی و نیز عرصه‌های مرتبط با مشکلات و موانع آن را وارسی و شناسایی کند. جامعه آماری پژوهش، معلمان دوره ابتدایی شهر قم در سال تحصیلی 1402-1401 بود که از میان آنها دیدگاه‌های26 نفر از معلمانی که دارای حداقل 10 سال سابقه در مدارس ابتدایی بوده و اطلاعات و تجارب کافی در زمینه موضوع مورد بررسی را داشتند، به عنوان منابع اطلاع‌رسان تحقیق شناسایی و با توجه به اصل اشباع نظری مورد مصاحبه قرار گرفتند. ابزار جمع‌آوری اطلاعات، مصاحبه عمیق نیمه ساختارمند بود. برای تجزیه وتحلیل اطلاعات بدست آمده تحقیق نیز از روش هفت مرحله‌ای کلایزی استفاده شد. مجموعاً نتایج تحقیق نشان داد که از دیدگاه معلمان مشارکت‌کننده مهّم‌ترین بسترهای ایجابی عدالت آموزشی در دوره ابتدایی وجود مدارس دولتی و پوشش رایگان و همگانی آن، دسترسی به منابع و امکانات آموزشی اولیه و توزیع کتب درسی برای همه فراگیران بوده است. در عین حال، از دیدگاه معلمان مشکلات مرتبط با نحوه توزیع امکانات آموزشی و کمک آموزشی، بودجه، فضای آموزشی، تقسیم‌بندی و تخصیص معلمان، سیاستگذاری نامناسب و متمرکز و تعداد زیاد دانش‌آموزان اتباع(افغانستانی) نشان‌دهنده موانع اساسی است که در زمینه عدالت آموزشی در مدارس ابتدایی وجود داشته است. بدیهی است برنامه‌ریزی سنجیده و اقدام دقیق در زمینه رفع یا کاهش مشکلات مذکور می‌تواند نقش بسیار مؤثری در ایجاد و نهادینه‌سازی عدالت آموزشی در مدارس ابتدایی کشور داشته باشد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Challenges of Educational justice in elementary school; Analysis of teachers' lived experiences

نویسندگان English

Zeynab Musavi tanha 1
Mohammad Amini 2
1 M. A in Curriculum studies, University of kashan, Iran
2 Associate Professor, Department of Educational Sciences, Faculty of Humanities, University of Kashan, Iran
چکیده English

Considering the role and importance of educational justice this qualitative research has tried to determine the state of educational justice in the primary schools of Qom based on lived experiences of elementary teachers. The statistical population of the research was the primary school teachers of Qom city in the academic year of 1401-1402. Among them, the experiences of 26 teachers who had at least 10 years of experience in elementary schools and had sufficient information on educational justice were identified as sources of information for the research and were interviewed according to the principle of theoretical saturation. The research data collection tool was a semi-structured interview, and the seven-step Collaizi method was used to organize and analyze the obtained data. Overall, the results of the research showed that from the point of view of the teachers, the most important positive foundations of educational justice in the primary period were the existence of public schools and their free and universal coverage, access to basic educational resources and facilities, and the distribution of textbooks for learners. At the same time, from the point of view of the participants, things like the distribution of educational facilities and educational assistance, budget, educational space, division and allocation of teachers, inappropriate and centralized policy making and the large number of (Afghan) national students are the main problems in the field. Obviously, careful planning and action in the field of solving or reducing these problems has a very effective role in creating and institutionalizing educational justice.

کلیدواژه‌ها English

justice
educational justice
lived experiences
primary schools
teachers
اسلامی هرندی، فاطمه، کریمی، فریبا، و نادی، محمدعلی. (1398). شناسایی مؤلفه‌های عدالت آموزشی در آموزش و پرورش ایران. پژوهش در نظام‌های آموزشی، 13(47)، 55-75. https://doi.org/10.22034/jiera.2019.150212.1645
اعرابی، احمدرضا. (1400). نگاهی به اهمیت عدالت آموزشی در مناطق محروم. رشد آموزش فیزیک، 37(1). https://www.roshdmag.ir/fa/article/27560
اسماعیل سرخ، جعفر. (1386). نابرابری‌های آموزشی و نابرابری‌های فضایی در بعد قومی و منطقه‌ای (مطالعه موردی دوره ابتدایی استان آذربایجان‌غربی در سال تحصیلی 81-1380). فصلنامه تعلیم و تربیت، 23(3)، 103-124. https://www.sid.ir/paper/87723/fa
امامی سیگارودی، عبدالحسین، دهقان نیری، ناهید، رهنورد، زهرا، و نوری سعید، علی. (1391). روش‌شناسی تحقیق کیفی: پدیدارشناسی. پرستاری و مامایی جامع نگر، 22(2)، 56-63. http://hnmj.gums.ac.ir/article-1-161-en.html
جهانگیریان، محمد. (1402، دی 9). بیش از 40هزار دانش‌آموز اتباع در قم مشغول به تحصیل هستند. ایرنا https://www.irna.ir/news/85337639
وضعیت سرانه آموزشی در استان قم بحرانی است. (1403، آبان 14). خبرگزاری شهر و شهروندی ایران، ایمنا. https://www.imna.ir/news/807528
انصاری، مریم، و رجبی، معصومه. (1395، اردیبهشت 2). تحلیلی بر مؤلفه‌های عدالت آموزشی از نظر جان راولز [مقاله ارائه شده در کنفرانس]. هفتمین همایش ملی انجمن فلسفه تعلیم و تربیت ایران، شیراز، ایران. https://sid.ir/paper/852241/fa
بابادی عکاشه، زهرا، شریف، سیدمصطفی، و جمشیدیان، عبدالرسول. (1389). تأمین و گسترش برابری فرصت‌ها و عدالت آموزشی در آموزش و پرورش استان اصفهان. رفاه اجتماعی، 10(37)، 287-305. https://refahj.uswr.ac.ir/article-1-319-fa.html
پیری‌زمانه، مسلم، عباس‌پور، عباس، غیاثی ندوشن، سعید، خورسندی طاسکوه، علی، و برزوئیان، صمد. (1399). الگوی مناسب کاهش نابرابری آموزشی در مدارس ابتدایی شهر تهران. مدیریت مدرسه، 1(4)، 243-219. https://doi.org/10.34785/J010.2021.942
جعفری، اسماعیل، همایونی بخشایش، نسرین، و علم الهدی، جمیله. (1400). تجربه زیسته دانشجویان از عدالت در دوره‌های آموزش مجازی. فناوری آموزش (فناوری و آموزش)، 15(2)، 223-238. https://doi.org/10.22061/tej.2020.5291.2199
جهانجونیا، شاپور، و پورمنوچهری، علی. (1398). بررسی عدالت آموزشی زنان در قوانین جمهوری اسلامی ایران. پژوهش‌نامه زنان، 10(28)، 61-83. https://doi.org/10.30465/ws.2019.4361
حبیب‌زاده، عباس. (1393). بررسی وضعیت سلامت روانی دانش‌آموزان دختر دبیرستانی شهرستان قم. دانش و پژوهش در روان‌شناسی کاربردی، 15(3)، 108-117. https://sanad.iau.ir/Journal/jsrp/Article/890166
حسین‌بر، یارمحمد، نادری، عزت‌ا....، و سیف‌نراقی، مریم. (1400). بررسی نابرابری‌های آموزشی سیستان و بلوچستان در مقایسه با شاخص‌های کشوری و ارائه الگویی برای تحقق عدالت آموزشی با تأکید بر فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی. مطالعات آموزشی و آموزشگاهی، 10(3)، 383-413. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.2423494.1400.10.3.16.5
حسینی واعظ، محبوبه سادات. (1396). بررسی تطبیقی امکانات، فضاها و تجهیزات آموزشی مدارس ابتدایی استان قم با شاخص‌های ایران و یونسکو [پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد قم].  https://lib.ir/fa/book/88400270/
حیدری، علیرضا. (1398). معضل دولت‌سازی و سیاستگذاری آموزش و پرورش در ایران پس از انقلاب. تعلیم و تربیت، 35(4)، 65-85. https://qjoe.ir/article-1-2089-fa.html
دربان آستانه، علیرضا، طهماسبی، سیامک، و رضایی، پانیذ. (1395). تحلیل شناخت و بررسی فضایی نابرابری آموزشی بین شهرستان‌های کشور. فصلنامه مطالعات برنامه‌ریزی آموزشی، 5(9)، 31-50. https://eps.journals.umz.ac.ir/article_1384.html
دیبایی صابر، محسن، و میرعرب رضی، رضا. (1398). رابطه عدالت آموزشی ادراک شده با عملکرد تحصیلی دانشجویان. مدیریت فرهنگ سازمانی، 17(1)، 125-143. https://doi.org/10.22059/jomc.2019.224016.1007101
زارع شاه آبادی، اکبر، و بنیاد، لیلا. (1393). بررسی مؤثر بر نابرابری آموزشی در بین دانش‌آموزان شهر کازرون. جامعه‌شناسی مطالعات جوانان، 4(13)، 39-68. https://sanad.iau.ir/Journal/ssyj/Article/976498
سرمدی، محمدرضا، و معصومی فرد، مرجان. (1394). جایگاه عدالت آموزشی در تحول نظام تعلیم و تربیت مبتنی بر سازنده‌گرایی. پژوهش در یادگیری آموزشگاهی و مجازی، 3(10)، 63-70. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.23456523.1394.3.10.6.9
سلیمی، محمدرضا، و شرفی، روح‌انگیز. (1394، آبان 27). بررسی ساختار و ابعاد روش تحقیق کیفی پدیدارشناسی [مقاله ارائه شده در کنفرانس]. کنفرانس بین‌المللی علوم انسانی، روانشناسی و علوم اجتماعی، تهران، ایران. https://civilica.com/doc/436416
شورای عالی آموزش و پرورش. (1390). سند تحول بنیادین آموزش و پرورش. https://rc.majlis.ir/fa/law/show/805637
سیدی، سیدمحسن. (1401، آذر 29). راهکارهای تحقق عدالت آموزشی در آموزش و پرورش [مقاله ارائه شده در کنفرانس]. اولین کنفرانس ملی روانشناسی تکاملی و تربیتی دانشگاه هرمزگان، بندرعباس، ایران. https://civilica.com/doc/1594009
شیرکرمی، جواد، و بختیارپور، سعید. (1393). ارزیابی نابرابری‌ها در دستیابی به فرصت‌های آموزشی: مطالعه موردی مقطع ابتدایی شهرستان دهلران. فصلنامه آموزش و ارزشیابی، 7(26)، 41-58. https://sanad.iau.ir/Journal/jinev/Article/972541
صفارحیدری، حجت، و حسین‌نژاد، رزا. (1393). رویکردهای عدالت آموزشی (نگاهی به جایگاه عدالت آموزشی در سند تحول بنیادین نظام آموزش و پرورش ایران). پژوهش‌نامه مبانی تعلیم و تربیت، 4(1)، 49-72. https://doi.org/10.22067/fe.v4i1.23696
عبدوس، میترا. (1381). بررسی عوامل مؤثر در فرصت‌های آموزش نابرابر بین دختران و پسران. در خلاصه مقالات مهندسی اصلاحات در آموزش و پرورش. پژوهشکده تعلیم و تربیت.
عسکری، مهدی، الهی‌منش، محمدحسن، و پریزاد، رضا. (1398). مقایسه سیاستگذاری آموزشی ایران و ژاپن در مقطع ابتدایی. مطالعات راهبردی سیاستگذاری عمومی (مطالعات راهبردی جهانی شدن)، 9(30)، 113-132. https://sspp.iranjournals.ir/article_35005.html
عظیمی، سیدهادی. (1403، دی 13). ضرورت‌های استقرار عدالت آموزشی؛ عدالت آموزشی فقط با مدرسه ساختن به وجود نمی‌آید. صدای معلم. https://sedayemoallem.ir/%DB%8C%D8%A7%D8%AF%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA/item/25149-
علیخانی، علی‌اکبر. (1388). درآمدی بر نظریه سیاسی عدالت در اسلام. پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
قادری، محمد. (1399، آبان 5). عدالت آموزشی، عدم اجرای اصل 30 قانون اساسی توسط دولت. خبرگزاری دانشجو. https://snn.ir/fa/news/885259
قریشی خوراسگانی، مریم سادات، نظرزاده زارع، محسن، و بهرامی، بهنوش. (1400). بررسی وضعیت عدالت آموزشی در مدارس دولتی شهر تهران. مدیریت مدرسه، 9(1)، 262-288. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.25384724.2021.9.1.11.7
کریمی، ابوبکر، و کرماج، ولی‌احود. (1400). واکاوی میزان دستیابی مدارس استان کردستان به عدالت آموزشی و تربیتی با تأکید بر سند تحول بنیادین. مدیریت مدرسه، 9(2)، 26-50. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.25384724.2021.9.2.2.0
کلاکی، حسن. (1382). نظریه بنیادی به مثابه روش نظریه‌پردازی. فرهنگ و ارتباطات، 10(6)، 119-140. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.20088760.1388.10.6.6.3
کیوانی فدائی، رضا، پورمحمد، مهدیه، و پورمحمد، مهتاب. (1396، تیر 15). خصوصی‌سازی در نظام آموزش و پرورش ایران: چالش‌ها و راهکارها [مقاله ارائه شده در کنفرانس]. دومین کنفرانس بین‌المللی مدیریت و حسابداری، تهران، ایران. https://civilica.com/doc/643350
گروه مشاوران یونسکو. (1393). فرایند برنامه‌ریزی آموزشی (ترجمه فریده مشایخ). انتشارات مدرسه. (اثر اصلی در سال 1984 منتشر شده است).
محمدی، راحله، نامور، یوسف، راستگو، اعظم، خیرخواه، معصومه، و سلیمانی، توران. (1401). تبیین عدالت آموزشی در دانشگاه‌های علوم پزشکی: یک مطالعه گراندد تئوری. توسعه آموزش جندی شاپور، 13(2)، 420-435. https://doi.org/10.22118/edc.2022.343386.2090
محمدی، محمدعلی، کاکوجویباری، علی‌اصغر، و دهقان، حسین. (1383). آموزش و پرورش و گفتمان‌های نوین. پژوهشکده تعلیم و تربیت.
محمدی‌مهر، مژگان، خسروی، مهدیه، شاهمرادی، مراد، و شیخی، سعید. (1399). برابری آموزشی؛ پازل ناتمام آموزش در قرن 21. دو فصلنامه مطالعات آموزشی نما آجا، 8(1)، 50-59. http://nama.ajaums.ac.ir/article-1-339-fa.html
مرندی، الهه، و قربانی، اعظم. (1400). مبانی و سازوکارهای حمایتی حق آموزش در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و اسناد حقوق بشری. مطالعات حقوق بشر اسلامی، 10(1)، 91-120. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.23225637.1400.10.1.11.1
مجتبایی، کاظم، و نوابخش، مهرداد. (1398). وضعیت‌سنجی شاخص‌های تغییر ساختار و نظم اجتماعی ناشی از مهاجرت در شهر قم. پژوهشنامه نظم و امنیت انتظامی، 12(2)، 209-236. http://osra.jrl.police.ir/article_91848.html
مومنی مهموئی، حسین، و پورفاطمی، علی. (1397). بررسی رابطه ادراک از عدالت آموزشی و آگاهی از آینده شغلی با اشتیاق تحصیلی دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی. مرکز مطالعات و توسعه آموزش علوم پزشکی یزد، 13(4)، 332-344. http://jmed.ssu.ac.ir/article-1-859-fa.html
میرزایی، سعید. (1396، شهریور). مفهوم لغوی عدالت در حقوق [مقاله ارائه شده در کنفرانس]. کنفرانس سالانه پژوهش‌های حقوق و قضایی، تهران، ایران. https://www.sid.ir/paper/896150/
نظم‌فر، حسین، و علی‌بخشی، آمنه. (1393). سنجش نابرابری فضایی در برخورداری از شاخص‌های آموزشی با استفاده از روش تاپسیس (مطالعه موردی: استان خوزستان). مطالعات برنامه‌ریزی آموزشی، 3(6)، 115-134. https://eps.journals.umz.ac.ir/article_1075.html
یاری‌قلی، بهبود. (1393). تجربه دانشجویان از عدالت اساتید: مطالعه پدیدارشناسی. نشریه راهبردهای آموزش در علوم پزشکی، 7(4)، 265-272. http://edcbmj.ir/article-1-589-fa.html
یاری قلی، بهبود، ضرغامی، سعید، قائدی، یحیی، و نقیب‌زاده، میرعبدالحسین. (1391). تحلیل تطبیقی فلسفه عدالت تربیتی: دیدگاه‌های لیبرال و جامعه‌گرا. پژوهش‌نامه مبانی تعلیم و تربیت (مطالعات تربیتی و روان‌شناسی مشهد)، 2(1)، 91-108. https://doi.org/10.22067/fe.v2i1.12137
یدالهی، انور، زارعی، محمدحسین، و یاوری، اسداله. (1398). بررسی تطبیقی رویکرد سند 2030 و سند تحول بنیادین در آموزش و پرورش ایران به عدالت آموزشی جنسیتی. پژوهش حقوق عمومی، 21(65)، 171-198. https://doi.org/10.22054/qjpl.2019.34379.1910
یوسفی مقصود بیگی، حجت‌اله، و کریمیار جهرمی، مهدی. (1393). عدالت آموزشی در دانشگاه‌های علوم پزشکی: چالش‌ها و راهبردها. آموزش و اخلاق در پرستاری، 3(1)، 9-17. https://ethic.jums.ac.ir/article_700545.html
Ainscow, M. (2016). Diversity and equity: A global education challenge. New Zealand Journal of Educational Studies, 51(2), 143–155. https://doi.org/10.1007/s40841-016-0056-x
Bang, M., & Vossoughi, S. H. (2016). Participatory design research and educational justice: Studying learning and relations within social change making. Cognition and Instruction, 34(3), 173–193. https://doi.org/10.1080/07370008.2016.1181879
Brighouse, H., & Unterhalter, E. (2010). Education for primary goods or for capabilities? In H. Brighouse & I. Robeyns (Eds.), Measuring Justice: Primary Goods and Capabilities (pp. 193–214). Cambridge University Press. https://assets.cambridge.org/97805217/11470/frontmatter/9780521711470_frontmatter.pdf
Cao, J. (2017). The view of socialist education equity and implementation measures [Doctoral dissertation, Lanzhou University]. https://kns.cnki.net/KCMS/detail/detail.aspx?dbname=CDFDLAST2018&filename=1018803930.nh
Cheng, X. (2023). Educational justice: The cornerstone of modern society. Science Insights Education Frontiers, 18, 2755–2757. https://doi.org/10.15354/sief.23.co203
Giesinger, J. (2021). Against selection: Educational justice and the ascription of talent. Educational Philosophy and Theory, 53(8), 789–798. https://doi.org/10.1080/00131857.2020.1747018
Grazia, V., Molinari, L., & Mameli, C. (2024). Contrasting school dropout: The protective role of perceived teacher justice. Learning and Instruction, 89, Article 101826. https://doi.org/10.1016/j.learninstruc.2023.101826
Jones, S., Eady, S., & Craig, L. (2022). Considering social justice: Lived experiences of education students during the first course year. Education, Citizenship and Social Justice, 19(2), 218-235. https://doi.org/10.1177/17461979221138737
Levin, H. M. (2017). The economic payoff to investing in educational justice. In P. Siljander, K. Kontio, & E. Pikkarainen (Eds.), Schools in Transition (pp. 10–20). Sense Publishers. https://doi.org/10.1007/978-94-6300-827-3_10
Morrow, R., Rodriguez, A., & King, N. (2015). Colaizzi's descriptive phenomenological method. The Psychologist, 28(8), 643–644. https://eprints.hud.ac.uk/id/eprint/26984/1/Morrow_et_al.pdf
Ramberg, J. (2013). Special educational resources in the Swedish upper secondary schools: A total population survey. European Journal of Special Needs Education, 28(4), 439–462. https://doi.org/10.1080/08856257.2013.820458
Resh, N., & Sabbagh, C. (2016). Justice and education. In C. Sabbagh & M. Schmitt (Eds.), Handbook of Social Justice Theory and Research (pp. 349–368). Springer. https://doi.org/10.1007/978-1-4939-3216-0_19
Sanders, C. (2003). Application of Colaizzi's method: Interpretation of an auditable decision trail by a novice researcher. Contemporary Nurse, 14(3), 292–302. https://doi.org/10.5172/conu.14.3.292
Sanjakdar, F., & Premier, J. (2023). Teaching for social justice in higher education: Reflexive and critical auto-ethnographic narratives of hope, resilience, and change. Teaching and Teacher Education, 127, Article 104114. https://doi.org/10.1016/j.tate.2023.104114
United Nations. (2015). Transforming our world: The 2030 agenda for sustainable development. https://sustainabledevelopment.un.org/post2015/transformingourworld/publication
Walker, C., Boe, K., & Lawson, M. (2019). The power of education to fight inequality. Oxfam International. https://www-cdn.oxfam.org/s3fs-public/file_attachments/bp-education-inequality-170919-summ-en.pdf
Yamani, N., Shaterjalali, M., & Eghbali, B. (2017). Educational justice from the perspective of postgraduate students in a medical school in Iran: A qualitative study. Research and Development in Medical Education, 6(1), 23–28. https://doi.org/10.15171/rdme.2017.005
Zargoosh Nasab, A. J., & Fathalian, A. (2022). Educational justice in the opinions of Seyyed Muhammad Baqir Sadr and John Rawls: A comparative analysis. Iranian Journal of Comparative Education, 5(3), 2003–2027. https://doi.org/10.22034/ijce.2022.313157.1358

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 22 مرداد 1404

  • تاریخ دریافت 28 آذر 1403
  • تاریخ بازنگری 14 اردیبهشت 1404
  • تاریخ پذیرش 22 مرداد 1404