نوآوری‌های آموزشی

نوآوری‌های آموزشی

تجارب معلمان و متخصصان ازآموزش به زبان مادری در برنامه درسی دوره ابتدائی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استاد گروه علوم‌تربیتی، دانشکده علوم‌تربیتی و روانشناسی دانشگاه تبریز، تبریز، ایران
2 دانشیار گروه علوم تربیتی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران
3 دانش‌آموخته رشته برنامه‌ر‌یزی درسی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران
10.22034/jei.2026.568786.3408
چکیده
پژوهش حاضر با هدف بررسی تجارب معلمان و دیدگاه متخصصان علوم‌تربیتی پیرامون آموزش به زبان مادری در مدارس دوره ابتدایی انجام یافته است. رویکرد پژوهش، کیفی و از نوع پدیدارشناسی تفسیری بود. شرکت‌کنندگان شامل معلمان و متخصصان علوم تربیتی استان‌های آذربایجان‌شرقی و اردبیل بود که با استقاده از روش نمونه‌گیری هدفمند ملاک‌محور و گلوله برفی با 18 نفر از شرکت‌کنندگان تا اشباع نظری داده‌ها مصاحبه به‌عمل آمد. برای جمع‌آوری داده‌ها از ابزار مصاحبه استفاده شد که روایی آن توسط اساتید گروه علوم تربیتی دانشگاه تبریز تایید و برای قابلیت اعتبار کدگذاری از روش باز آزمون استفاده شد که 74% به‌دست آمد. برای تجزیه و تحلیل داده‌ها از روش تحلیل محتوای عرفی استفاده شد. تحلیل داد‌ها پژوهش منجر به استخراج 82 کد باز (مفاهیم)، 15 کد محوری (مضامین فرعی) و 3 کد گزینشی (مضامین اصلی) وضعیت موجود، زیرساخت‌های لازم و پیامدها گردید. در مضمون اصلی وضعیت موجود، مهم‌ترین مضامین فرعی آن، تجربه استفاده از زبان مادری، مشکلات زبان غیرمادری، تجربه مطالعه به زبان مادری حاصل شد. در مضمون اصلی زیرساخت‌های لازم، مضامین فرعی فرهنگ‌سازی، تمرکززدایی، برنامه‌ریزی، تولید محتوای درسی و تربیت معلم و غیره و در مضمون اصلی پیامدها نیز مضامین فرعی اصالت و هویت، موفقیت تحصیلی بالاتر، تعامل بهتر و غیره احصا شدند. یافته‌های پژوهش نشان دادند که از دیدگاه معلمان و متخصصان، علیرغم اهمیت و فواید آموزش به زبان مادری، وضعیت موجود آموزش به زبان مادری مناسب نیست و مشارکت‌کنندگان خواهان بهبود وضعیت موجود بودند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Teachers' and Specialists' Experiences of education to the Mother Tongue in the Elementary Curriculum

نویسندگان English

Daoud Tahmasebzadeh Sheikhlar 1
Kiumars Taghipour 2
Mohsen Moradi Khanghah 3
1 Professor, Department of Educational Sciences, Faculty of Educational Sciences and Psychology, University of Tabriz, Tabriz, Iran
2 Associate Professor, Department of Educational Sciences, Faculty of Educational Sciences and Psychology, University of Tabriz, Tabriz, Iran
3 Graduate of the Curriculum Deelopment, , Department of Educational Sciences, Faculty of Educational Sciences and Psychology, University of Tabriz, Tabriz, Iran
چکیده English

This study aimed to investigate teachers' experiences and educational experts' perspectives on mother tongue education in primary schools. The research approach was qualitative and interpretive phenomenological. Participants included teachers and educational experts from East Azerbaijan and Ardabil provinces, who were interviewed using criterion-based and snowball purposive sampling methods with 18 participants until theoretical data saturation. The interview tool was used to collect data, the validity of which was confirmed by the professors of the Department of Educational Sciences of Tabriz University, and the test-retest method was used for coding reliability, which was 74%. The conventional content analysis method was used to analyze the data. The research data analysis led to the extraction of 82 open codes, 15 axial codes , and 3 selective codes of the current situation, necessary infrastructures, and consequences. In the main theme of the current situation, the most important sub-themes were the experience of using the mother tongue, the problems of the non-mother tongue, and the experience of studying in the mother tongue. In the main theme of the necessary infrastructure, the sub-themes of culture building, decentralization, planning, production of course content, and teacher training, etc., and in the main theme of the consequences, the sub-themes of authenticity and identity. were identified. The research findings showed that from the perspective of teachers and experts, despite the importance and benefits of education in the mother tongue, the current state of education in the mother tongue is not suitable and the participants wanted to improve the current situation

کلیدواژه‌ها English

Mother tongue
Persian language
bilingualism
elementary school
آرزومندی، هادی. (۱۳۹۵، ۲۰ مهر). نقش زبان مادری در آموزش‌های اولیۀ کودکان غیرفارسی‌زبان [مقالۀ ارائه‌شده در کنفرانس].  کنفرانس بین‌المللی ادبیات و زبان‌شناسی، تهران، ایران. https://elmnet.ir/doc/20728165-22512
آیینه‌نگینی، حسین. (۱۳۹۴). گزارش پژوهشی شرح مبسوط قانون اساسی: شرح اصل پانزدهم قانون اساسی (گزارش پژوهشی، شمارۀ مسلسل ۱۳۹۴۰۱۶۲). پژوهشکدۀ شورای نگهبان. https://taaghche.com/book/231582
اله‌مرادی، شهین، و سیف‌اللهی، سیف‌اله. (۱۳۹۱). مطالعه و بررسی تأثیر آموزش به زبان مادری بر افزایش انگیزۀ تحصیلی دانش‌آموزان. فصلنامۀ مطالعات جامعه‌شناسی، ۴(۱۶)، ۶۳۸۳. https://sanad.iau.ir/Journal/jss/Article/957748
افشاری، علی، صادقی، ناهید، و هناره، رضا. (۱۳۹۵). تأثیر بازخورد به زبان بومی و رسمی بر پیشبرد خواندن و نوشتن دانش‌آموزان دوزبانه. فصلنامۀ آموزش و ارزشیابی، ۹(۳۴)، ۱۱۱۱۲۶. https://sanad.iau.ir/Journal/jinev/Article/972726
بشیرنژاد، حسن. (۱۳۸۳). زبان‌های محلی و خطر انقراض. نشریه فرهنگ مردم ایران، 2(5 و 6)، 84-65. https://ensani.ir/fa/article/journal-number/28645
بیدالله‌خانی، آرش. (۱۳۹۹). رویکرد امنیتیساختاری به ارتباط مسئلۀ زبان فارسی و امنیت ملی در جمهوری اسلامی ایران، با تأکید بر ساختار و مؤلفه‌های امنیتی‌کردن زبان فارسی در دورۀ معاصر. نشریۀ علمی آفاق امنیت، ۱۳(۴۶)، ۱۵۷۱۸۲. https://ps.ihu.ac.ir/issue_2201070_2201071.html
حمادی، حمید، فقیهی، علیرضا، سیفی، محمد، و ناطقی، فائزه. (۱۳۹۷). بررسی و تحلیل کیفی انواع مدل‌های آموزش دانش‌آموزان دوزبانه. ویژه‌نامۀ پژوهش در نظام‌های آموزشی، ۱۲، ۸۳۹۸۵۲  https://www.jiera.ir/article_65027.html

خواستار، حمزه. (۱۳۸۸). ارائه روشی برای پایایی مرحلۀ کدگذاری در مصاحبه‌های پژوهشی. فصلنامۀ علمیپژوهشی روش‌شناسی علوم انسانی، ۱۵(۵۸)، ۱۶۱۱۷۴.  https://method.rihu.ac.ir/article_418.html
سویت، هنری. (۱۴۰۲). تاریخ زبان (کورش صفوی، مترجم). انتشارات علمی. (اثر اصلی منتشرشده در ۱۹۰۰)
شادمان، کاظم، و بایکان، عارف. (۱۳۹۷). دوزبانگی در نظام آموزشی ایران. فصلنامه پویش در آموزش علوم تربیتی و مشاوره، 2(3)، 104-81. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.2783154.1395.1395.3.6.0
شادمان، کاظم، بایکان، عارف، و گرجی، رضا. (۱۳۹۵). دوزبانگی در نظام آموزشی ایران. فصلنامۀ پویش در آموزش علوم تربیتی و مشاوره، ۲(۳)، ۸۱۱۰۴. https://dor1.1.2783154.1395.1395.3.6.0
عسکریان، مصطفی. (۱۳۸۵). جایگاه فرهنگ‌های قومی در تربیت شهروند. فصلنامۀ نوآوری‌های آموزشی، ۵(۱۷)، ۱۳۳۱۶۲. http://noavaryedu.oerp.ir/article_78805_f44d2854e944ac5223c15b2abdf57f38.pdf
عیلانی، رزیتا. (۱۳۹۱، ۳ اسفند). از هویت زبانی تا پایداری فرهنگی [مقالۀ ارائه‌شده در کنفرانس]. همایش زبان مادری: مجال‌ها و چالش‌ها، دانشگاه پیام نور، واحد مرکز گرگان. https://civilica.com/l/4729
غفارثمر، رضا، مختارنیا، شبنم، اکبری، رامین، و کیانی، غلامرضا. (۱۳۹۲). ایدئولوژی زبانی در آموزش زبان: بررسی جایگاه زبان مادری در یادگیری و به‌کارگیری زبان انگلیسی در ایران. پژوهش‌های زبان‌شناختی در زبان‌های خارجی، ۳(۲)، ۲۴۳۲۶۲. https://doi.org/10.22059/jflr.2013.57272
فیاضی، علی، صحراگرد، رحمان، روشن، بلقیس، و زندی، بهمن. (۱۳۹۶). بررسی تأثیر دوزبانگی و جنسیت بر هوش زبانی و هوش ریاضیمنطقی با مقایسۀ دانش‌آموزان دوزبانه و یک‌زبانه. دوماهنامۀ جستارهای زبانی، ۸(۲)، ۲۲۵۲۴۸. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.23223081.1396.8.2.8.8
کرمی، آزادالله، علی‌آبادی، خدیجه، صحرایی، رضامراد، و دلاور، علی. (۱۳۹۷). آموزش به زبان مادری در نظام آموزش رسمی کشور: فرصت یا تهدید؟ فصلنامۀ نوآوری‌های آموزشی، ۱۷(۱)، ۴۳۷۴. https://noavaryedu.oerp.ir/article_79139.html
میری، سیدجواد. (۱۳۹۷). زبان مادری در گفتمان علوم اجتماعی. انتشارات نقد فرهنگ.
محمدی، جعفر. (۱۳۹۲، 8 بهمن). 7 نکته درباره آموزش زبان مادری. سایت تحلیلی خبری عصر ایران. https://www.asriran.com/fa/news/317338/7
Coffey, A., & Atkinson, P. (1996). Making sense of qualitative data: Complementary research strategies. Sage.
Kurt, Ş., & Beltekin, N. (2020). Türkiye’de Kürtçe öğretmeni: Yetiş(tir)me ve Kürtçe öğretim deneyimine ilişkin bir çözümleme [Kurdish language teacher in Turkey: An analysis of training and Kurdish teaching experience]. e-Şarkiyat İlmi Araştırmalar Dergisi, 12(3), 819–839. https://doi.org/10.26791/sarkiat.779592
Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook (2nd ed.). Sage.
Morse, J. M., & Field, P. A. (1995). Qualitative research methods for health professionals (2nd ed.). Sage.
Norouzi, Y. (2019). Context and meaning in information retrieval: Emphasis on mother tongue. Iranian Journal of Information Processing and Management, 35(1), 1–24. https://doi.org/10.35050/JIPM010.2019.063
Seifi, P. (2014). Importance of education in mother language for Iranian bilingual students. Advances in Social Sciences Research Journal, 1(8), 156–163. https://doi.org/10.14738/assrj.18.721
Shahzad, V. (2018). A study of language planning in multilingual country: A case study of Pakistan [Master’s thesis, National College of Business Administration & Economics]. ResearchGate. https://www.researchgate.net/publication/328562379_The_Study_of_Language_Planning_In_National_Educational_Policy_NEP_2017_in_Pakistan

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 15 شهریور 1405

  • تاریخ دریافت 05 دی 1404
  • تاریخ بازنگری 23 خرداد 1405
  • تاریخ پذیرش 15 شهریور 1405