نوآوری‌های آموزشی

نوآوری‌های آموزشی

ارائه چارچوبی برای توسعه شایستگیهای کارآفرینی هنرجویان هنرستانی: یک مطالعه فراترکیب مبتنی بر مدل سه شاخگی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری گروه علوم تربیتی، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران.
2 گروه علوم تربیتی، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران
10.22034/jei.2026.562841.3378
چکیده
اهداف و پیشینه : پژوهش با هدف توسعه شایستگی های کارآفرینی در هنرجویان هنرستانی انجام شد.هنرجویان به دلیل برخورداری از آموزش‌های عملی و مهارت‌محور، ظرفیت بالایی برای تبدیل شدن به کارآفرینان آینده دارند. مطالعات نشان می‌دهد که سیستم‌های آموزشی غالباً بر انتقال دانش تئوری و مهارت‌های فنی صرف متمرکز هستند و کمتر شایستگی‌های کارآفرینی می‌پردازند. روش : این پژوهش از نظر هدف کاربردی است و روش گردآوری اطلاعات مبتنی بر رویکرد استقرایی است و روش تحلیل نیز فراترکیب می‌باشد که با بررسی مقالات مرتبط با راهکارهای کارآفرینی و توسعه شایستگی، مقالات متعددی گردآوری شد، سپس اعتبار علمی آنها مورد بررسی قرار گرفت. در این مرحله مقالاتی که در نشریات معتبر علمی انتشار یافته بودند مورد توجه و در فرایند فراترکیب بکار گرفته شد. با بررسی محتوایی آنها برخی مقالات نامرتبط حذف شدند و در نهایت 33مقاله مبنای تحلیل قرار گرفت. یافته‌ها:. سپس راهکارها در سه بُعد رفتاری، ساختاری و زمینه‌ای قرار گرفت. راهکارهای ایجاد شوق درونی، ارتقاء سطح مهارت‌ها، تقویت زیست‌بوم فعالیت‌های خلاقانه و ایجاد و تقویت نگرش تعالی محور در ذیل راهکارهای رفتاری قرار گرفتند. راهکارهای؛ توسعه ظرفیت‌های گروهی، شکوفایی ظرفیت‌های پنهان، استفاده از شتاب‌دهنده‌های رشد فردی و تیمی و استعداد سنجی به عنوان راهکارهای ساختاری مطرح شد. راهکارهای زمینه‌ای نیز شامل؛ فرهنگ کارآفرینی، هوش راهبردی، اکوسیستم کارآفرین منطقه‌ای و فناوری‌های نوین می‌باشد. نتیجه گیری : می‌توان نتیجه گرفت هریک از ابعاد و سطوح راهکارها نقش مهمی در توسعه شایستگی‌های کارآفرینی در هنرجویان دارند و این سه دسته از راهکارها مکمل یکدیگر بوده، باید یکجا مورد توجه قرار گیرند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Developing a Framework for Entrepreneurial Competency Development among Vocational High School Students: A Meta-Synthesis Based on the Three-Pronged Model

نویسندگان English

Narges Hossinzadeh Sherazi 1
Saeed Safaeimovahhed 2
Seyfollah Fazlollahi Ghpmshi 2
1 PhD Candidate, Department of Educational Management, Qom Branch, Islamic Azad University, Qom, Iran
2 Department of Educational Management, Qom Branch, Islamic Azad University, Qom, Iran
چکیده English

Objectives and Background: This study aimed to develop entrepreneurial competencies among vocational high school students. Because they receive practical and skill-based education, these students have strong potential to become future entrepreneurs. However, evidence shows that educational systems often emphasize theoretical knowledge and technical skills while paying less attention to entrepreneurial competency development.

Method: This applied study used an inductive approach to data collection and meta-synthesis for analysis. Relevant articles on entrepreneurship strategies and competency development were collected and their scientific validity was assessed. Only articles published in معتبر scientific journals were included. After content review and removal of irrelevant studies, 33 articles were selected for final analysis.

Findings: The identified strategies were classified into three dimensions: behavioral, structural, and contextual. Behavioral strategies included creating intrinsic motivation, improving skill levels, strengthening the ecosystem of creative activities, and fostering an excellence-oriented mindset. Structural strategies included developing collective capacities, uncovering hidden capacities, using individual and team growth accelerators, and talent identification. Contextual strategies included entrepreneurship culture, strategic intelligence, the regional entrepreneurial ecosystem, and emerging technologies.

Conclusion: The findings indicate that each of these dimensions plays an important role in developing entrepreneurial competencies among vocational high school students. Since these three categories of strategies complement one another, they should be considered together in order to effectively promote entrepreneurial competency development.

کلیدواژه‌ها English

Keywords: Solution
Competence
Entrepreneurship
Triangular Model
Students
احمدپور کریم‌آبادی، فریبا، یهمئی، لیلا، و برکت، غلامحسین. (۱۴۰۱). ارائه راهبردهای موثر بر توسعه توانمندی های کارآفرینی در مدارس ابتدایی. مطالعات مدیریت و رهبری در سازمان‌های آموزشی، ۲(۲)، 71–84. https://sanad.iau.ir/Journal/mlseojournal/Article/1080273
اسپنسر، لایل ام.، و اسپنسر، ساین ام. (۱۴۰۲). شایستگی در کار: مدل‌هایی برای عملکرد متمایز (ترجمة آزاده عسکری، سید طاها موسوی، و علی ناصری محمدآبادی). جهاد دانشگاهی واحد شهید بهشتی. (اثر اصلی در سال 1993 منتشر شده است).
اشرافی، سکینه، و نجفی هزارجریبی، حبیب‌اله. (۱۳۹۹). شایستگی‌های کارآفرینان آموزشی. رهیافتی نو در مدیریت آموزشی، ۱۱(۱)، ۹۵–۱۱۶. https://dorl.net/dor/20.1001.1.20086369.1399.11.41.5.4
اصلانی، عفت، والا، رضا، و ناظم، فتاح. (۱۴۰۲). ارائه الگوی برنامه درسی مبتنی بر کارآفرینی در دوره متوسطه دوم (مطالعه موردی: مدارس متوسط دوم استان البرز). جامعه‌شناسی آموزش و پرورش، ۹(۲)، ۱–۱۲. http://www.jedusocio.com/index.php/se/article/view/361
اکبری عابدین، تقی‌پور حسینعلی، تقی‌پوریان گیلانی، محمدجواد، و غفاری مجلج، محمد. (۱۴۰۲). طراحی الگوی ویژگی‌های مدارس کارآفرین در ایران بر اساس رویکرد داده‌بنیاد. خانواده و پژوهش، ۲۰(۱)، ۱۱۹–۱۳۶. http://qjfr.ir/article-1-1868-fa.html
آراستی، زهرا، قدوسی، سمیرا، و باقری، افسانه. (۱۳۹۵). اثر آموزش کارآفرینی از راه داستان‌سرایی بر نگرش کارآفرینانه. فصلنامه توسعه کارآفرینی، ۹(۴)، ۵۹۳–۶۱۲. https://doi.org/10.22059/jed.2017.61547
باوفا، داود، دهقانی، مرضیه، جوادی‌پور، محمد، و محمدکاظمی، رضا. (۱۳۹۸). شایستگی‌های کارآفرینانه در برنامه درسی علوم تربیتی: سنتزپژوهی. دوفصلنامه مطالعات برنامه درسی آموزش عالی، ۱۰(۲۰)، ۱۸۷–۲۰۶. https://www.icsa-journal.ir/article_99219.html
براتی، هادی، و جلیلی، حمیده. (۱۴۰۱). شناسایی عوامل علّی مؤثر بر تربیت منابع انسانی کارآفرین محور از دید مدیران و سیاست گذران آموزشی. فصلنامه آموزش و توسعه منابع انسانی، ۹(۳۳)، 155-135. https://dorl.net/dor/20.1001.1.24233277.1401.9.33.3.8
بکان، سلیل، جهانیان، رمضان، و ایران‌نژاد، پریسا. (۱۴۰۲). طراحی الگوی توسعه کارآفرینی مبتنی بر توسعه پایدار در آموزش و پرورش: شواهدی از مدارس استان البرز. مطالعات راهبردی بسیج، ۲۶(۹۸)، 75–109. https://bsrq.cuir.ac.ir/article_170557.html
بهمنی، ندا، آراستی، زهرا، و حسینی، سید رسول. (۱۳۹۶). آموزش کارآفرینی ابتدایی برای تقویت نگرش کارآفرینانه. توسعه کارآفرینی، ۱۰(۴)، ۵۵۵–۵۷۴. https://doi.org/10.22059/jed.2018.214252.651935
جعفرپور، محبوبه، هاشمی، احمد، و ماشینچی، علی‌اصغر. (۱۴۰۱). طراحی الگوی برنامه درسی کارآفرینانه مقطع متوسطه دوم آموزش و پرورش ایران. مطالعات روان‌شناختی نوجوان و جوان، ۳(۳)، ۳۰۴–۳۲۱. http://elmnet.ir/doc/2590380-74219
حسنی، زهره، ابوالقاسمی، محمود، و مشبکی اصفهانی، اصغر. (۱۳۹۷). ارائه الگوی کارآفرینی دانشگاهی برای دانشگاه فنی و حرفه‌ای. پژوهش در نظام‌های آموزشی، پیاپی ۴۰، ۱۲۱۳–۱۲۳۴. https://www.jiera.ir/article_66568.html
خدابنده، لیلا. (۱۴۰۰). آموزش کارآفرینی متوسطه در کشورهای منتخب و راهکارهای نظام ایران. زیست‌بوم نوآوری، ۱(۳)، ۶۴–۷۸. https://doi.org/10.22111/innoeco.2021.37236.1012
سلجوقی، خسرو. (۱۳۹۲). نقش آموزش کارآفرینی در نظام‌های آموزشی و پرورشی ایران ۱۴۰۴. نامه سیاست علم و فناوری، 2(2)، ۸۵–۱۱۰. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.24767220.1392.03.1.6.8
صفایی موحد، سعید. (۱۴۰۳). پژوهش کیفی: مبانی نظری، راهبردها، سنت‌ها. علم استادان.
عزیزی، زهره، صفاری‌نیا، مجید، علیپور، احمد، و زعفران، رضا. (۱۳۹۸). تأثیر بسته آموزش کارآفرینی بر خلاقیت و اعتمادبه‌نفس کودکان پیش‌دبستانی. توسعه کارآفرینی، ۱۲(۲)، ۲۶۱–۲۸۰. https://doi.org/10.22059/jed.2019.283416.653042
غفرانی، نرگس، حسینی، سید رسول، و موسی‌خانی، مرتضی. (۱۴۰۱). مدل مدرسه کارآفرین و توسعه شایستگی‌ها در متوسطه. توسعه کارآفرینی، ۱۵(۱)، ۱۴۱–۱۶۰. https://doi.org/10.22059/jed.2022.332859.653806
فقیهی، مسعود، رحمانی، محمدنور، قورچیان، نادر قلی، و نامی، کلثوم. (۱۴۰۰). ابعاد شایستگی کارآفرینی هنرستان‌ها. مجله علوم تربیتی دانشگاه شهید چمران اهواز، ۶(۲۸)، ۱۰۷–۱۲۴. https://doi.org/10.22055/edus.2021.35425.3126
قادری شیخ‌آبادی، مریم، نصیری، فخرالسادات، افضلی، افشین، و تعجبی، محمود. (۱۴۰۲). نوآوری نظام‌یافته مدارس، کارآفرینی سازمانی و میانجی‌گری دوسوتوانی. ابتکار و خلاقیت در علوم انسانی، ۱۲(۴)، ۲۲–۳۶. http://dx.doi.org/10.61186/meo.12.2.175
قلیچ‌لی، بهروز، و مکانی، عاطفه. (۱۳۹۵). شایستگی‌های کارآفرینانه، نوآوری و عملکرد شرکت‌های دانش‌بنیان. مطالعات مدیریت راهبردی، (۲۷)، ۸۹–۱۰۶. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.22286853.1395.7.27.4.7
کریمی، سعید، علی‌زمانی سردارآبادی، سپیده، و موحدی، رضا. (۱۴۰۰). نقش مهارت‌های شناختی و ناشناختی در شکل گیری اراده کارآفرینانه هنرجویان هنرستان‌های کشاورزی استان کرمانشاه. فصلنامه علمی‌پژوهشی مدیریت آموزش کشاورزی، (۵۶)، ۵۶–۷۲. https://doi.org/10.22092/jaear.2021.354302.1817
کریمیان، زهرا، صالحی، کیوان، و خدایی، ابراهیم. (۱۳۹۹). فرایند شکل‌گیری روحیه کارآفرینی در دانش‌آموزان فنی‌وحرفه‌ای. اندیشه‌های نوین تربیتی، ۱۶(۱)، 7–44. https://doi.org/10.22051/jontoe.2019.20595.2234
محمدپور، احمد. (۱۳۹۲). روش تحقیق کیفی ضد روش. انتشارات جامعه‌شناسان.
مرکز آمار ایران. (۱۴۰۲). سالنامه آماری کشور: فصل نیروی انسانی. https://amar.org.ir/salnamehamari/agentType/ViewSearch/CustomFieldIDs/65/SearchValues/1402/PropertyTypeID/615
ملکی آوارسین، صادق، سودی، حورا، و سید نظری، نیر. (۱۳۹۶). آموزش‌های کاردانش و نگرش کارآفرینانه هنرجویان. فصلنامه نوآوری و ارزش‌آفرینی، ۶(۱۲)، ۹۹–۱۲۰. http://journalie.ir/Article/579
میرزاآقایی، سجاد، قهرمانی، محمد، شمس، غلامرضا، و ابوالقاسمی، محمود. (۱۴۰۲). شناسایی مؤلفه‌های مدیریت کارآفرینانه مدارس با رویکرد کیفی. ابتکار و خلاقیت در علوم انسانی، ۱۳(۴۹)، ۱۱۹–۱۳۸. https://sanad.iau.ir/Journal/ichs/Article/930703
ناصری آلاشتی، میترا، هاشم‌نژاد آبرسی، فاطمه، و صفاریان همدانی، سعید. (۱۳۹۹). بومی‌سازی برندینگ مهارت‌آموزی و کارآفرینی در مدارس ایران. مدیریت مدرسه، ۸(۳)، 67–94. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.25384724.2020.8.3.4.7
نجفی، رامین. (۱۴۰۱). گزارش آسیب‌شناسی آموزش‌های فنی و حرفه‌ای دوره دوم متوسطه (هنرستان‌های فنی و حرفه‌ای و کاردانش) و ارائه راهکارهای اصلاحی (شمارة مسلسل ۱۸۸۰۷). مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، دفتر مطالعات آموزش و فرهنگ.
نوری، فریده، یارمحمدیان، محمدحسین، و نادی، محمدعلی. (۱۳۹۸). ساخت، اعتباریابی و روا‌سازی پرسشنامه شایستگی فناورانه هنرجویان فنی‌وحرفه‌ای. فصلنامه مطالعات برنامه درسی ایران، ۱۴(۵۲)، ۳۱–۶۱. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.17354986.1398.14.52.2.3
هاشمی، سیده خدیجه، مسعودی ندوشن، عصمت، و گلزاری، زینب. (۱۴۰۰). الگوی کیفیت‌بخشی برای تبدیل هنرستان‌های فنی‌وحرفه‌ای به مراکز فنی‌وحرفه‌ای. پژوهشنامه تربیتی، ۱۷(۷۰)، ۱۶۷–۱۸۴. https://sanad.iau.ir/Journal/educ/Article/940896/FullText
هولستی، ال. آر. (۱۳۷۳). تحلیل محتوا در علوم اجتماعی و انسانی (ترجمة نادر سالارزاده امیری). دانشگاه علامه طباطبائی. (اثر اصلی در سال 1969 منتشر شده است).
ینایی‌پور، فرحناز، رحیمیان، حمید، طاهری، مرتضی، و عباس‌پور، عباس. (۱۳۹۹). شناسایی راهبردهای آموزش کارآفرینان جوان: یک مطالعه کیفی. تعلیم و تربیت، ۳۶(۱۴۱)، ۲–۱۸. http://qjoe.ir/article-1-2248-fa.html
Aguirre, R. T., & Bolton, K. W. (2014). Qualitative interpretive meta-synthesis in social work research: Uncharted territory. Journal of Social Work, 14(3), 279–294. https://doi.org/10.1177/1468017313476797
Bacigalupo, M., Kampylis, P., Punie, Y., & Van den Brande, G. (2016). EntreComp: The entrepreneurship competence framework. Publications Office of the European Union. https://doi.org/10.2791/593884
Barrientos-Báez, Almudena, Martínez-González, José Alberto, García-Rodríguez, Francisco Javier, & Gómez-Galán, José. (2022). Entrepreneurial competence perceived by university students: Quantitative and descriptive analysis. Journal of International Studies, 15(2), 40–49. https://doi.org/10.14254/2071-8330.2022/15-2/3
Kansikas, Juha, & Tarasanski, Pavlos. (2023). The experiential perceptions of entrepreneurial competencies: Avenues for the next-generation entrepreneurship education. In J. H. Block, J. Halberstadt, N. Högsdal, A. Kuckertz, & H. Neergaard (Eds.), Progress in entrepreneurship education and training (pp. 243–257). Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-031-28559-2_16
Karyono, H. (2017). Leading entrepreneurship education-based primary schools. Advances in Social Science, Education and Humanities Research, 128, 134–139. https://doi.org/10.2991/icet-17.2017.22
Man, T. W. Y., & Lau, T. (2000). Entrepreneurial competencies of SME owner/managers in the Hong Kong services sector: A qualitative analysis. Journal of Enterprising Culture, 8(3), 235–254. https://doi.org/10.1142/S0218495800000139
Park, Jeong-Hyun, & Kim, Seon-Joo. (2025). Entrepreneurial competencies in the era of digital transformation: A systematic literature review. Digital, 5(4), Article 46. https://doi.org/10.3390/digital5040046
Ring, N., Jepson, R., & Ritchie, K. (2011). Methods of synthesizing qualitative research studies for health technology assessment. International Journal of Technology Assessment in Health Care, 27(4), 384–390. https://doi.org/10.1017/S0266462311000389
Rusu, L. (2020). A projection of the expected wave power in the Black Sea until the end of the 21st century. Renewable Energy, 160, 136–147. https://doi.org/10.1016/j.renene.2020.06.094
Sandelowski, M. (2008). Reading, writing and systematic review. Journal of Advanced Nursing, 64(1), 104–110. https://doi.org/10.1111/j.1365-2648.2008.04813.x
Sandelowski, M., Barroso, J., & Voils, C. I. (2007). Using qualitative metasummary to synthesize qualitative and quantitative descriptive findings. Research in Nursing & Health, 30(1), 99–111. https://doi.org/10.1002/nur.20176
Sandelowski, M., Docherty, S., & Emden, C. (1997). Qualitative metasynthesis: Issues and techniques. Research in Nursing & Health, 20(4), 365–371. https://doi.org/10.1002/(SICI)1098-240X(199708)20:4
Thomas, J., & Harden, A. (2008). Methods for the thematic synthesis of qualitative research in systematic reviews. BMC Medical Research Methodology, 8, Article 45. https://doi.org/10.1186/1471-2288-8-45
United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization. (2022). Strategy for technical and vocational education and training (TVET) 2022–2029: Transforming TVET for successful and just transitions. UNESCO. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000381090
Wiyono, B. B., Imron, A., Sumarsono, R. B., Musa, K., & Binti Mohd. Saat, R. (2025). The effect of constructivist learning and project-based learning model on students’ entrepreneurial competence in higher education. Cogent Education, 12(1), Article 2557606. https://doi.org/10.1080/2331186X.2025.2557606

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 06 مهر 1405

  • تاریخ دریافت 08 آذر 1404
  • تاریخ بازنگری 28 مرداد 1405
  • تاریخ پذیرش 06 مهر 1405